Αλεξάνδρα Καππάτου

Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος

Δευτέρα, 29 05 2017
Greek English French German Italian

Τα νιάτα δείχνουν το γήρας

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ - Τετάρτη 7 Απριλίου 2010

Όσοι δεν φοβούνται τα γεράματα περνούν καλύτερα στην τρίτη ηλικία

της  Καρολίνας Παπακώστα

Για κάποιους τρίτη ηλικία σημαίνει ρυτίδες και αδυναμία. Για άλλους είναι ταυτόσημη με τη σοφία της ζωής.

Τα στερεότυπα αυτά, αρνητικά ή θετικά, που έχουν στο μυαλό τους οι άνθρωποι σύμφωνα με έρευνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της υγείας τους, ψυχικής και σωματικής, όσο μεγαλώνουν.
«Αυτά που σκέφτομαι γύρω από την ηλικία μου δεν έχουν αλλάξει πολύ σε σχέση με όσα σκεφτόμουν όταν ήμουν νέα. Δηλαδή, είχα πάντα την πεποίθηση ότι είσαι όσο νιώθεις και ακριβώς αυτό εφαρμόζω τώρα», λέει η κ. Ελένη Βαμβίλη. Δηλώνει «αισιόδοξη, κοινωνική και μια χαρά στην υγεία της». «Οταν ήμουν νέα πηγαίναμε συνέχεια ταξίδια με τον άνδρα μου. Τώρα που μεγάλωσα και αυτός έφυγε, συνεχίζω να πηγαίνω με τις φίλες μου ή με το ΚΑΠΗ», λέει. Η κ. Βαμβίλη έχει μεγάλη και καλή παρέα και έχει επισκεφθεί μαζί τους διάφορα μέρη της Ελλάδας αλλά και προορισμούς εκτός συνόρων. «Μας έχουν πάει Ντουμπάι, Τυνησία, Βουλγαρία. Τα πακέτα συμφέρουν πολύ οικονομικά και τα λίγα λεφτά που έχω θέλω να τα χρησιμοποιώ για να περνάω καλά», λέει. Ομως ακόμη και όταν δεν ταξιδεύει, αυτή και οι φίλες της «παραμένουν μέσα στη ζωή». Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «πάμε βόλτες, θέατρο και όταν δεν βγαίνουμε έξω μαζευόμαστε σπίτι να παίξουμε χαρτάκι».

Έρευνες


Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν δει το φως της δημοσιότητας αρκετές έρευνες που συνδέουν τα στερεότυπα που έχει ο καθένας στο μυαλό του για την τρίτη ηλικία με τον τρόπο που τελικά τη βιώνει. Η αρνητική αντιμετώπιση της διαδικασίας της γήρανσης πιθανόν να είναι υπεύθυνη σε κάποιο βαθμό και για μια σειρά προβλημάτων υγείας, από την ασθενή μνήμη μέχρι τον αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας. Η Βecca Levy, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ, παρακολούθησε μια ομάδα 440 ανθρώπων από το 1968 μέχρι και το 2007. Παρατήρησε ότι όσοι εξέφραζαν αρνητικές και απαισιόδοξες απόψεις για την τρίτη ηλικία είχαν περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν καρδιαγγειακά προβλήματα ή να πάθουν καρδιακή προσβολή τριάντα χρόνια μετά σε σύγκριση με αυτούς που αντιμετώπιζαν τις μεγάλες ηλικίες θετικά.

Σε μελέτη του Πανεπιστημίου του Κάνσας το 2006, βρέθηκε ότι οι άνθρωποι ηλικίας 48- 62, οι οποίοι θεωρούν τους εαυτούς τους μεγάλους ή γέρους είχαν χειρότερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης από ό,τι όσοι έλεγαν ότι νιώθουν νέοι. Ο Τom Ηess, καθηγητής Ψυχολογίας στο Νorth Carolina State, σε ανάλογη έρευνα το 2009 παρατήρησε ότι όσοι πίστευαν ότι είναι ηλικιωμένοι και γι΄ αυτό δεν θα τα πάνε καλά στα τεστ μνήμης είχαν όντως χειρότερες επιδόσεις από όσους δεν είχαν συνδέσει την τρίτη ηλικία με εξασθένηση μνήμης.

Σύμφωνα με την ψυχολόγο κ. Αλεξάνδρα Καππάτου, «αν και τα στερεότυπα είναι κατά βάση κοινωνικές κατασκευές, ο μηχανισμός είναι καθαρά ψυχολογικός».

Στο βάθος του μυαλού όλων από πολύ μικρή ηλικία υπάρχει ο φόβος του θανάτου. Αν αυτόν τον βιώνει κάποιος με μεγάλη αγωνία, θα ταυτίσει στο μυαλό του τα γηρατειά με καταδίκη, γιατί είναι η ηλικία που βρίσκεται πιο κοντά στο τέλος. Αν όχι, θα τα αντιμετωπίζει ως φυσική κατάληξη».

ΕΡΕΥΝΑ


Οι άνθρωποι που θεωρούσαν τους εαυτούς τους μεγάλους είχαν χειρότερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης

Η ανδρική αυτοπεποίθηση κορυφώνεται στα 60!

ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ που πραγματοποιήθηκε από το 1986 μέχρι και το 2002 σε δείγμα 3.617 Αμερικανών, ανδρών και γυναικών, ηλικίας 25 με 104 ετών και δημοσιεύθηκε από τον Αμερικανικό Ψυχολογικό Σύλλογο, βρέθηκε ότι οι άνδρες όσο μεγαλώνουν αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Συγκεκριμένα οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι στην ηλικία των 60 ετών η ανδρική αυτοπεποίθηση βρίσκεται στο ανώτατο σημείο. Σε αντίθεση με τις γυναίκες, οι οποίες με την πάροδο των χρόνων χάνουν σταδιακά την εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.

Αρνητικά στερεότυπα


Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ψυχολόγος του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ Μahzarin Βanaji, ο οποίος έχει ασχοληθεί αρκετά με τις ασυνείδητες πεποιθήσεις όσον αφορά τη θρησκεία, τη φυλή, το φύλο κ.τ.λ. υποστηρίζει ότι τα αρνητικά στερεότυπα για την τρίτη ηλικία είναι από τα πιο διαδεδομένα και ισχυρά. Μάλιστα την τελευταία δεκαετία πραγματοποίησε μέσω Διαδικτύου μια μεγάλη έρευνα, στην οποία έλαβαν μέρος χιλιάδες άνθρωποι και βρήκε ότι 80% του δείγματός του σχεδόν αυτόματα έδειχνε προτίμηση στους νέους σε σύγκριση με τους ηλικιωμένους.

Παρά το γεγονός ότι το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί σημαντικά και το βιοτικό επίπεδο στις ανεπτυγμένες χώρες παρουσιάζει συνολική άνοδο - με αποτέλεσμα οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας σήμερα να είναι πολύ πιο δραστήριοι από ό,τι σε παλαιότερες δεκαετίες -, τα αρνητικά στερεότυπα παραμένουν. Οι λόγοι γι΄ αυτό είναι αρκετοί. Σύμφωνα με την κ. Αναστασία Ζήση, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, «η απώλεια της παραγωγικής τους αξίας και της αποδοτικότητάς τους είναι ένας από τους κύριους λόγους που εξηγεί στερεότυπα και συμπεριφορές διάκρισης κατά των ηλικιωμένων ατόμων».

Και προσθέτει πως «τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις αποτελούν σημαντικά εμπόδια στην κοινωνική ενσωμάτωση και την κοινωνική συμμετοχή των ατόμων προχωρημένης ηλικίας. Πρόκειται για μορφή κοινωνικής περιθωριοποίησης που έχει άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής τους και την ψυχική τους υγεία, η οποία μπορεί να επιβαρυνθεί με διαταραχές συναισθήματος, όπως κατάθλιψη». Μια ακόμη αιτία που επισημαίνει η κ. Ζήση είναι «η ανάδειξη των χρηματικών αξιών και των καταναλωτικών προτύπων περιθωριοποίησαν τους ηλικιωμένους, γιατί έχουν απολέσει την παραγωγική τους αξία. Ο ρόλος των ηλικιωμένων στη μεταβίβαση των αξιών έχει δραματικά αλλάξει».