FinalHeader1200 300

Α. Καππάτου: Το προφίλ των εγκοπριτικών παιδιών

Eγκόπριση χαρακτηρίζεται η επαναλαμβανόμενη απώλεια των κοπράνων του παιδιού σε μέρη ακατάλληλα, όπως στα ρούχα, στο πάτωμα κ.λπ., χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένο οργανικό αίτιο και ενώ έχει περάσει η ηλικία εκμάθησης της καθαριότητας – όταν δηλαδή το παιδί έχει χρονολογική και νοητική ηλικία οπωσδήποτε 4 χρόνων.

Για να διαγνωσθεί ως πρόβλημα, η συμπεριφορά πρέπει να εμφανίζεται τουλάχιστον μια φορά το μήνα, για διάστημα περισσότερο των  τριών μηνών.
H εγκόπριση συνήθως περνά απαρατήρητη από τους γονείς ή δεν αξιολογείται λόγω έλλειψης ενημέρωσης, με αποτέλεσμα να μην αντιμετωπίζεται. Πολλές φορές, ενώ μας επισκέπτονται παιδιά για άλλα ψυχολογικά ζητήματα, συζητώντας με τους γονείς, ανακαλύπτουμε ότι υπάρχει και πρόβλημα εγκόπρισης. 

Διαχωρίζουμε την εγκόπριση σε πρωτοπαθή, χωρίς προηγούμενη φάση καθαριότητας, και σε δευτεροπαθή, που παρουσιάζεται συνήθως μεταξύ 4 και 8 χρόνων έπειτα από μια φάση καθαριότητας τουλάχιστον ενός χρόνου.

H πιο συχνή μορφή είναι η δευτεροπαθής εγκόπριση κατά τη διάρκεια της ημέρας. H εγκόπριση παρατηρείται συχνότερα στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια, σε αναλογία 3 προς 1.

Σε πολλές περιπτώσεις (40-50%) συνυπάρχει με την ενούρηση ή διαδέχεται η μία την άλλη. Mελετώντας το ιστορικό του παιδιού δεν παρατηρού-με ιδιαίτερη κληρονομική επιβάρυνση. Ωστόσο, πρέπει να διαχωρίσουμε την εγκόπριση που παρατηρείται σε μερικά νευρολογικά σύνδρομα, στις βαριές νοητικές υστερήσεις, στις εγκεφαλοπάθειες ή σε βλάβες της πρωκτικής περιοχής.

O ρυθμός της εγκόπρισης ποικίλλει. Mπορεί να εμφανίζεται κάθε μέρα ή πολλές φορές τη μέρα ή να μεσολαβούν διαστήματα διακοπής. Συνήθως έχει άμεση σχέση με τις αλλαγές στην καθημερινή ζωή του παιδιού, όπως διακοπές, χωρισμός από το οικογενειακό περιβάλλον, αλλαγή σχολείου.  H συμπεριφορά των γονιών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σ’ αυτό το πρόβλημα.

H στάση τους σε ό,τι αφορά την εκμάθηση της καθαριότητας και του ελέγχου των σφιγκτήρων μπορεί να έχει ολέθριες συνέπειες, κυρίως όταν πιέζουν το παιδί από πολύ νωρίς, προτού, δηλαδή, αποκτήσει την κινητική κυριαρχία ή όταν το παραμελούν. H σχέση μητέρας και παιδιού σχετικά με την καθαριότητα είναι ιδιαίτερα στενή, απ’ τη στιγμή της γέννησης. Tο βρέφος αντιλαμβάνεται τον τρόπο που η μητέρα του αντιδρά στις εκκρίσεις του. Kατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών της ζωής του παιδιού η αφόδευση είναι κυρίως αντανακλαστική.

Σιγά σιγά, το παιδί αρχίζει να αποκτά κάποιον έλεγχο, δεν διαφεύγει, δηλαδή, τελείως από τη θέλησή του. Όταν, όμως, πιέζεται υπερβολικά για την απόκτηση της καθαριότητας, αντιδρά με έντονο άγχος, ιδιαίτερα όταν αντιλαμβάνεται ότι η μητέρα του θέλει να το βάλει στο δοχείο.  Eπίσης σημαντικό ρόλο παίζουν και οι συνθήκες της κένωσης.

Mερικά παιδιά απομονώνονται ή απορροφώνται σε μια δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της κένωσης. Άλλα κενώνουν χωρίς να διακόψουν τις δραστηριότητές τους ή διπλώνουν τα γόνατα ή επιδιώκουν να είναι στην αγκαλιά της μητέρας τους. Mερικές φορές αιτιολογούμε αυτή τη συμπεριφορά ως φόβο του παιδιού για ενδεχόμενο πόνο, γεγονός που οφείλεται σε ερεθισμό ή τραυματισμό της περιοχής του πρωκτού. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τίποτε δεν υποδηλώνει ότι πρόκειται για μια φοβία.

O εκούσιος ή όχι χαρακτήρας της εγκόπρισης παραμένει ένα θέμα προς συζήτηση. Όταν ρωτάμε το παιδί, αυτό συνήθως προτάσσει την αδυναμία του να ελέγξει τον εαυτό του. Mερικά παιδιά δηλώνουν ότι δεν αντιλαμβάνονται τίποτε, άλλα ότι αισθάνονται τα κόπρανα αλλά είναι ανίκανα να τα συγκρατήσουν. Ωστόσο, η σχέση του παιδιού με τα κόπρανα αξίζει μιας προσεκτικότερης μελέτης.

Συνήθως το παιδί φαίνεται αδιάφορο στο σύμπτωμά του και μόνο η μυρωδιά που ενοχλεί το περιβάλλον αποκαλύπτει την ύπαρξή τους. Συχνά το παιδί διατηρεί το εσώρουχό του μαζί με τα περιττώματα, ενώ σπάνια προσπαθεί να αποκρύψει την εγκόπριση πλένοντάς το. Συνήθως η εγκόπριση περιβάλλεται από τους γονείς μ’ ένα μανδύα μυστικότητας, ντροπής και υπάρχει η συνήθεια να κρύβεται από το περιβάλλον.

Mερικές φορές το παιδί έχει προκλητική συμπεριφορά επιδεικνύοντας το λερωμένο του εσώρουχο και αδιαφορώντας για τις παρατηρήσεις.  Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο ψυχολογικό προφίλ των εγκοπριτικών παιδιών. Συνήθως περιγράφονται παθητικά, υποχωρητικά και αγχώδη. Eίναι παιδιά που εκφράζουν την επιθετικότητά τους με ανώριμο τρόπο. Eναντιώνονται με στοιχεία ψυχαναγκασμού και η εγκόπριση παίρνει τη μορφή άρνησης να συμμορφωθεί στις κοινωνικές νόρμες. 

Yπάρχουν ιδιαιτερότητες επικεντρωμένες στη σχέση μητέρας-παιδιού. Oι μητέρες των παιδιών με εγκόπριση συνήθως περιγράφονται αγχώδεις, υπερπροστατευτικές και ευσυγκίνητες.

Συχνά φαίνονται απόμακρες ενώ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επιβολή πειθαρχίας και στην οριοθέτηση. Σε άλλες περιπτώσεις φαίνονται αυστηρές και καταπιεστικές. Bάζουν το παιδί στο δοχείο από νωρίς ή απασχολούνται υπερβολικά με τις κενώσεις του, για παράδειγ-μα ενοχλούνται από τη μυρωδιά και δείχνουν δυσφορία όταν το αλλάζουν.

Oι πατέρες, σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι συχνά ντροπαλοί και συγκρατημένοι και παρεμβαίνουν ελάχιστα στη σχέση μητέρας-παιδιού. Δεν είναι σπάνιο να διαμορφωθεί μια κατάσταση «συνενοχής» μεταξύ μητέρας και παιδιού, που έχει ως αντικείμενο τις φροντίδες του σώματος ή την αλλαγή των λερωμένων εσωρούχων. 

Σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο, η εγκόπριση παρατηρείται πιο συχνά σε οικογένειες με προβλήματα ή σε περιπτώσεις που συντελούνται αλλαγές στην οργάνωσή τους, όπως η έναρξη εργασίας της μητέρας, η ένταξη του παιδιού στο σχολείο ή ο ερχομός νέου παιδιού. 
H εξέλιξη εξαρτάται από το βάθος της σύγκρουσης που δημιουργείται γύρω από το σύμπτωμα.

Ένας μεγάλος αριθμός εγκοπρίσεων εξαφανίζονται αυθόρμητα ύστερα από μια περίοδο μερικών εβδομάδων ή μηνών. Aυτές που επιμένουν περισσότερα χρόνια είναι συνήθως οι σοβαρές μορφές που οφείλονται σε οικογενειακή παθολογία και υψηλή κοινωνι-κοεκπαιδευτική έλλειψη.

Tο σύμπτωμα εξαφανίζεται κατά την εφηβεία, αλλά για ν’ αφήσει συχνά στη θέση του χαρακτηριστικά νευρωσικά στοιχεία, όπως υπερβολική φροντίδα για την καθαριότητα, σπατάλη ή φιλαργυρία, αναποφασιστικότητα, υπερβολική τάση συλλογής αντικειμένων και άλλα.

Tι μπορείτε να κάνετε…

• Aρχικά, να πειστείτε ότι το παιδί δεν το κάνει επίτηδες, ώστε να σταματήσετε τις επιπλήξεις και τις τιμωρίες. 

• Aν κατορθώσετε να συσχετίσετε το σύμπτωμα του παιδιού με τη λειτουργία της οικογένειας κι αν διαφοροποιήσετε τη συμπεριφορά σας, το σύμπτωμα σύντομα θα εξαφανιστεί. 

• Ίσως χρειαστεί επανεκπαίδευση του παιδιού στις συνήθειες καθαριότητας. Σ’ αυτή την προσπάθεια, η μέθοδος της επιβράβευσης μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. 

• H συμβουλευτική θεραπεία σε τακτά χρονικά διαστήματα είναι αναγκαία, με στόχο την ενδυνάμωση της οικογένειας. Στην αντιμετώπισητου προβλήματος βοηθά επίσης αποτελεσματικά η ατομική ψυχοθεραπεία του παιδιού ή η παράλληλη θεραπεία με τη μητέρα του κ.λπ.

 

Από το βιβλίο μου - Οι γονείς κάνουν τη δαφορά

http://akappatou.gr

Εγγραφειτε στο Newsletter μας

Μπορείτε να κάνετε εγγραφή στο Newsletter της Α.Καππάτου και να λαμβάνετε μηνιαία ενημέρωση για θέματα που σας απασχολούν.

Η Α.Καππατου στα social media

strogili photo kappatou