FinalHeader1200 300

Η κατάθλιψη

Οι έφηβοι αντιμετωπίζουν διάφορες πιέσεις από τις αλλαγές της εφηβείας καθώς και από το ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν σχετικά με το ποιοι είναι και πού ανήκουν. Παράλληλα, ενδεχομένως η σχέση με τους γονείς τους να γίνει συγκρουσιακή στην προσπάθειά τους να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία τους. Οι περισσότεροι έφηβοι καταφέρνουν να διαχειριστούν αυτές τις προκλήσεις, υπάρχουν όμως κάποιοι που δυσκολεύονται εξαιρετικά, γεγονός που μαζί με άλλες παραμέτρους συμβάλλει ίσως στο να παρουσιάσουν κατάθλιψη.

Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς κακή διάθεση ή μια περιστασιακή μελαγχολία, είναι ένα σοβαρό πρόβλημα ψυχικής υγείας που επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής του εφήβου προκαλώντας μια βαθιά αίσθηση απελπισίας, θλίψης ή θυμού. Οι έφηβοι με κατάθλιψη δεν εμφανίζονται κατ’ ανάγκη λυπημένοι ή απομονωμένοι, αντίθετα σε κάποιες περιπτώσεις κατάθλιψης ίσως δείχνουν ευερεθιστότητα, επιθετικότητα και εμφανή οργή. Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι το παιδί τους μπορεί να πάσχει από κατάθλιψη και αφήνουν τον χρόνο να περάσει. Νομίζουν ότι είναι κάτι παροδικό ή στο πλαίσιο της εφηβείας.

Υπολογίζεται ότι περίπου το 10 με 15% των εφήβων πάσχουν από κατάθλιψη. Η μέση ηλικία έναρξης της νόσου είναι τα 14 χρόνια. Τα επεισόδια αυτά συνήθως διαρκούν αρκετούς μήνες όταν μείνουν χωρίς αντιμετώπιση και αυτή την περίοδο οι έφηβοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για απόπειρα αυτοκτονίας καθώς και για εθισμούς όπως κατάχρηση ναρκωτικών, αλκοόλ κ.ά.

Παρόλο που η κατάθλιψη θεραπεύεται, μόνο 1 στους 5 εφήβους λαμβάνει βοήθεια γιατί οι ίδιοι συνήθως δεν αναγνωρίζουν τα συμπτώματά τους ώστε να απευθυνθούν σε ειδικό ψυχικής υγείας και αναγκαστικά το βάρος πέφτει στους γονείς ή στους εκπαιδευτικούς, που συνήθως δυσκολεύονται να καταλάβουν τι συμβαίνει στον έφηβο. Θα αναφερθούμε σε δύο σημαντικές κατηγορίες που παρουσιάζονται με μεγαλύτερη συχνότητα στα παιδιά και τους εφήβους: α. στη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή ή κλινική κατάθλιψη και β. στην επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (δυσθυμία), σύμφωνα με το «διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές διαταραχές» της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας DSM 5.   

Τα συμπτώματα

Tα πιο αντικειμενικά κριτήρια για τη διαταραχή της κατάθλιψης είναι η ένταση των συμπτωμάτων, η επαναληπτικότητα και η διάρκεια.

α. Μείζωv καταθλιπτική διαταραχή
(major depressive disorder, DSM 5)
Τουλάχιστον 5 από τα παρακάτω συμπτώματα πρέπει να διαρκούν σχεδόν όλη την ημέρα, για διάστημα μεγαλύτερο των 15 ημερών, και ένα από τα δύο πρώτα να εκδηλώνεται κάθε μέρα:

• καταθλιπτική διάθεση το μεγαλύτερο μέρος της μέρας, σχεδόν κάθε μέρα· ο έφηβος μπορεί να κλαίει ή να βουρκώνει με το παραμικρό ή πάντως συχνότερα από παλιά·

• απώλεια ικανοποίησης ή ενδιαφέροντος για καθετί ή σχεδόν για όλα ή ακόμα και για τα πράγματα που του άρεσαν πριν·

• σημαντική απώλεια βάρους χωρίς να κάνει δίαιτα ή αντίθετα αύξηση του βάρους (να έχει αλλάξει πάνω από το 5% του βάρους του σε 1 μήνα)·

• αϋπνία ή υπερυπνία σχεδόν κάθε μέρα·

• ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση σχεδόν κάθε μέρα (οι άλλοι το παρατηρούν)·

• ασυνήθιστη κούραση· δείχνει να βαριέται συνεχώς, δεν έχει δραστηριότητες, αντιδρά παθητικά σαν να τα βλέπει όλα μάταια·

• παρουσιάζει αίσθημα αναξιότητας, υπερβολικής και αναίτιας ενοχής και έλλειψη εκτίμησης για τον εαυτό του σχεδόν κάθε μέρα·

• αδυναμία να σκεφθεί ή να συγκεντρωθεί ή αναποφασιστικότητα, σχεδόν κάθε μέρα·

• κάνει δυσάρεστες επαναλαμβανόμενες σκέψεις για τον θάνατο, παρουσιάζει επαναλαμβανόμενο αυτοκτονικό ιδεα€σμό χωρίς κάποιο ειδικό σχέδιο ή κάνει απόπειρα αυτοκτονίας.
 

Η έναρξη της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής συχνά είναι ύπουλη και μπορεί να παρουσιαστεί σε παιδιά που επί αρκετά χρόνια παρουσίαζαν δυσκολίες όπως ΔΕΠ-Υ, διαταραχή άγχους αποχωρισμού κ.ά.

β. Επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (δυσθυμία) (persistent depressive disorder (dysthymia), DSM 5)

Τα παιδιά και οι έφηβοι παρουσιάζουν καταθλιπτική διάθεση ή ευερεθιστότητα κατά το μεγαλύτερο μέρος της μέρας, για τις περισσότερες μέρες τουλάχιστον για 1 χρόνο. Παράλληλα πρέπει να συνοδεύεται από τουλάχιστον 3 ακόμα από τα παρακάτω συμπτώματα:

• μειωμένη όρεξη ή υπερφαγία

• αϋπνία ή υπερυπνία

• χαμηλή ενέργεια ή αίσθημα κούρασης

• χαμηλή αυτοεκτίμηση

• μειωμένη συγκέντρωση ή αναποφασιστικότητα

• αίσθημα απαισιοδοξίας ή απελπισίας.

Πού οφείλεται

Η κατάθλιψη είναι μια σύνθετη και πολύπλευρη κατάσταση. Η εμφάνισή της συνδέεται με διάφορους παράγοντες, περιβαλλοντικούς, γενετικούς, βιοχημικούς και αναπτυξιακούς. Επίσης παίζει ρόλο η προσωπικότητα του εφήβου. Όταν ο ένας από τους γονείς πάσχει από κατάθλιψη, τότε το παιδί του έχει 40% πιθανότητες να παρουσιάσει και αυτό κατάθλιψη κάποια στιγμή μέχρι το τέλος της εφηβείας του.

Διαφορές μεταξύ των συμπτωμάτων των εφήβων και των ενηλίκων

Τα παρακάτω συμπτώματα είναι πιο συχνά στους εφήβους απ’ ό,τι στους ενήλικες:

• Ευερεθιστότητα ή θυμός είναι συχνά η κυρίαρχη διάθεση στην κατάθλιψη. Ο έφηβος είναι γκρινιάρης, εχθρικός, απογοητεύεται εύκολα και είναι επιρρεπής σε ξεσπάσματα.

• Έχει ανεξήγητους πόνους. Παραπονείται για σωματικές ασθένειες όπως πονοκεφάλους ή στομαχόπονους.

• Γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτος στην κριτική, την απόρριψη και την αποτυχία.

• Δεν απομονώνεται τελείως από τους φίλους ή ξεκινά παρέα με νέα άτομα.

Σημαντικές πληροφορίες

• Η απειλή της κατάθλιψης εγκαθίσταται σε μια ιδιαίτερη κατάσταση αλλαγών ή ενός αποχωρισμού που επιδεινώνεται από την ανασφάλεια του μέλλοντος.

• Tέτοιες καταστάσεις απότομων αλλαγών είναι ο βίαιος χωρισμός των γονιών, ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας ή ο θάνατος κάποιου αγαπημένου ατόμου στην οικογένεια, τα σημαντικά οικονομικά προβλήματα ή συμβάντα στη ζωή του παιδιού (αν χάσει έναν αγαπημένο του φίλο, αν αλλάξει σπίτι ή σχολείο, αν χωρίσει από το αγόρι ή από το κορίτσι του). Στα συγκρουσιακά διαζύγια παρατηρείται το υψηλότερο ποσοστό παιδιών με κατάθλιψη, περίπου 18%. 

• Ύστερα από τέτοια γεγονότα θα πρέπει να είστε πιο παρατηρητικοί στις αντιδράσεις του εφήβου και στον τρόπο που τα ερμηνεύει.

• Aν οι έφηβοι φέρονται επιθετικά ή βίαια ή κάνουν παράτολμα πράγματα, παρότι δεν εκδηλώνουν θλίψη, ρωτήστε τους ψύχραιμα «γιατί το έκαναν». Tα παιδιά πολλές φορές φωτίζουν αμέσως το πρόβλημα, λέγοντας απλώς «ήμουν στενοχωρημένος». Σε αυτές τις περιπτώσεις πίσω από τα προβλήματα στη συμπεριφορά ίσως υπάρχει «καλυμμένη κατάθλιψη».

• H κατάθλιψη στον έφηβο είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, όπως και στους ενήλικες. Aρκεί όμως να γίνει αντιληπτό.

• Ζητήστε από τον έφηβό σας να συμβουλευτεί έναν ειδικό.

• Μην αφήνετε τον χρόνο να περάσει. Πιθανώς το πρόβλημα θα επιδεινωθεί.

Αντιμετώπιση

Η κατάθλιψη είναι μια διαταραχή που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Τα καλά νέα είναι ότι μπορεί να υπάρξει πλήρης και αποτελεσματική ίαση. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία ή συνδυασμό ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής.

Η ψυχοθεραπεία είναι συχνά μια καλή αρχική θεραπεία για ελαφρές ή μέτριες περιπτώσεις κατάθλιψης. Οι ψυχολογικές παρεμβάσεις που επικεντρώνονται στην οικογένεια με την αλλαγή της στάσης και συμπεριφοράς των γονιών είναι κρίσιμης σημασίας για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης του εφήβου. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία έχει αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματική στη θεραπεία της κατάθλιψης.

Οι έφηβοι εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν τη σύνδεση μεταξύ των γεγονότων, των σκέψεων, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς τους και αποκτούν σταδιακά τις δεξιότητες εκείνες που είναι αναγκαίες προκειμένου να διαχειρίζονται τις πιέσεις και τις απογοητεύσεις.

Από το βιβλίο της Α. Καππάτου  "Παιδιά στην Εφηβεία Γονείς σε κρίση" Εκδόσεις Μίνωας

Εγγραφειτε στο Newsletter μας

Μπορείτε να κάνετε εγγραφή στο Newsletter της Α.Καππάτου και να λαμβάνετε μηνιαία ενημέρωση για θέματα που σας απασχολούν.

Η Α.Καππατου στα social media

strogili photo kappatou