Αλεξάνδρα Καππάτου

Ψυχολόγος - Παιδοψυχολόγος

Δευτέρα, 29 05 2017
Greek English French German Italian

Το ασθματικό παιδί

10 Νοεμβρίου 2011

 Από την Αλεξάνδρα Καππάτου Ψυχολόγο – Παιδοψυχολόγο 


Πολλά παιδιά, ιδιαίτερα την άνοιξη, υποφέρουν από κρίσεις αλλεργικού άσθματος. Είναι ίσως το  πιο διαδεδομένο νόσημα της παιδικής ηλικίας και πρόκειται για μια σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή, που δημιουργεί αρκετά προβλήματα στο παιδί αλλά και στην οικογένεια. Ευτυχώς, η επιστήμη έχει προχωρήσει και υπάρχουν αρκετά φάρμακα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κρίσεων. Συνοδεύεται από θορυβώδη και κοφτή αναπνοή, από ξερόβηχα, σφίξιμο στο στήθος, παχύρευστα πτύελα κ.λπ. Εκδηλώνεται όταν ευαισθητοποιηθούν οι βρόγχοι από διάφορες αλλεργιογόνες ουσίες (όπως σκόνη, κάποιες τροφές, το τρίχωμα διαφόρων ζώων, υγρασία, καπνό κ.α) ή από λοιμώξεις του αναπνευστικού ή ακόμη και από συγκινησιακή φόρτιση. Αν προσπαθήσουμε να βρούμε την αιτιολογία του, θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι  σαφής. Πρόσφατα, ερευνητές ανακοίνωσαν  ότι βρήκαν το γονίδιο που φταίει για το άσθμα. Μάλιστα, στην Αγγλία ετοιμάζεται και το εμβόλιο κατά του άσθματος.

Πολλές φορές, περιπτώσεις άσθματος συναντώνται με μεγάλη συχνότητα στα μάλη κάποιων οικογενειών. Συνήθως παρουσιάζεται στην ηλικία των 3 ετών και παραμένει καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Ενδέχεται, όμως, να παρουσιαστεί και αργότερα, καθώς επίσης και στην ενήλικη ζωή. Αν εξετάσουμε προσεκτικά το ιστορικό των ασθματικών παιδιών, θα διαπιστώσουμε ότι ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών κατά τους πρώτους μήνες της ζωή τους έχουν παρουσιάσει κάποια αλλεργική εκδήλωση, συνηθέστερα έκζεμα. Ένα 50% αυτών των παιδιών παρουσιάζει αργότερα άσθμα, αρχικά με τη μορφή αναπνευστικών ενοχλήσεων προερχόμενων συνήθως από λοιμώξεις. Σε άλλες περιπτώσεις, παρουσιάζεται χωρίς καμιά προειδοποίηση από υπερευαισθησία των βρόγχων σε μυρωδιές. Η πρόγνωση του άσθματος δημιουργεί αισιοδοξία για την αντιμετώπισή του, παρ’ ότι η προδιάθεση μπορεί να παραμείνει για όλη τη ζωή. Κατά την εφηβεία, σ’ ένα μεγάλο αριθμό παιδιών, περίπου στο 70%, τα συμπτώματα του άσθματος εξαφανίζονται ή γίνονται πιο ήπια στη  ενήλικη ζωή. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συντελούν στην επιδείνωσή του, όπως το κάπνισμα, ενεργητικό ή παθητικό, τα κρυολογήματα, η σκόνη, οι ισχυρές μυρωδιές, η ρύπανση της ατμόσφαιρας, ο κρύος αέρας, η υγρασία, η εξαντλητική γυμναστική, οι συγκινησιακές φορτίσεις και οι διάφορες λοιμώξεις του αναπνευστικού. Για κάθε παιδί υπάρχει ένα ή περισσότερα αλλεργιογόνα ερεθίσματα που κινητοποιούν την κρίση. Μερικές φορές, μάλιστα, είναι πράγματα που δεν μπορούμε να φανταστούμε. Το περιβάλλον παίζει βασικό ρόλο, δεδομένου ότι οι ασθματικές κρίσεις εμφανίζονται συχνά κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, όπως, για παράδειγμα, στην παρουσία ή απουσία κάποιου προσώπου. Για τους γονείς η κατάσταση είναι αρκετά δύσκολη. Βλέποντας το παιδί τους να υποφέρει, νιώθουν ανήμποροι να το βοηθήσουν και πανικοβάλλονται.  Κατακλύζονται από πλήθος αντιφατικών συναισθημάτων, όπως οργή για αυτό που συμβαίνει, ενοχές για πιθανή δική τους ευθύνη, άγχος, φόβο μήπως το παιδί πεθάνει από ασφυξία ή κατάθλιψη.

Είναι αλήθεια ότι διάφορες έρευνες  έχουν δείξει ότι πολλές φορές τα συμπτώματα ασφυξίας που νιώθει το παιδί πυροδοτούνται από εσωτερικές συγκρούσεις ή από άγχος, δυσφορία, θυμό, υπερδιέγερση κ.λπ. Ακόμη και μικρής διάρκειας ψυχικές εντάσεις μπορούν να επιφέρουν επιδείνωση και υποτροπή στο άσθμα. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι το παιδί παρουσιάζει κρίση, επειδή δεν μπορεί να εκφράσει τα συναισθήματά οργής, θυμού ή εχθρότητας , και ότι η κρίση είναι μια μορφή ενδοστρεφούς επιθετικότητας, μια μορφή διαμαρτυρίας απέναντι στο περιβάλλον, κυρίως όμως ένα είδος αντίδρασης σε μια καταπιεστική μητέρα.

Το ασθματικό παιδί περιγράφεται ως συνετό, ήρεμο, αρκετά εξαρτημένο, υποταγμένο στο περιβάλλον του, με  εξαιρετικό άγχος. Άλλες φορές παρουσιάζεται επιθετικό, προκλητικό ή και απαιτητικό. Σ’ όλες τις περιπτώσεις έχει ανάγκη από τον έπαινο και την υποστήριξη, κυρίως από άτομα του άμεσου περιβάλλοντος του. Έχει την τάση να προσκολλάται στους  άλλους, έχει πολυάριθμους φίλους αλλά λίγες σταθερές σχέσεις. Αποφεύγει να εμπλέκεται σε φασαρίες και μόνιμα προσπαθεί να κατευνάσει τα πνεύματα και να απαλύνει τις συγκρούσεις με έναν ιδανικό τρόπο στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πολλές φορές το παιδί αντιδρά με εκπληκτική αποφασιστικότητα στην προσπάθεια του να υπερνικήσει το άσθμα του. Αυτό φαίνεται στη σχολική του επίδοση, που βιώνει ως μια πρόκληση για μεγαλύτερη επιτυχία και όπου συνήθως τα καταφέρνει. Τα ασθματικά παιδιά συνήθως υπερέχουν των συνομηλίκων τους.  Πολλές φορές χαρακτηρίζονται ως τελειομανή, δεν μπορούν να αποδεχτούν ότι έχουν ελαττώματα, ενώ υπολογίζουν τη γνώμη των άλλων.

Θεραπεία του παιδικού άσθματος

Για να αντιμετωπιστεί το άσθμα, είναι αναγκαίο να γίνει αρχικά σωστή διάγνωση. Κατόπιν,  να εντοπιστούν οι παράγοντες που δημιουργούν τις κρίσεις.
Έτσι, καθορίζεται το θεραπευτικό πρόγραμμα του παιδιού, το οποίο σκοπό έχει την καταστολή των κρίσεων και την  ενδεχόμενη απευαισθητοποίηση από τους αλλεργιογόνους  παράγοντες. Το θεραπευτικό πρόγραμμα είναι αρμοδιότητα των ειδικών πνευμονολόγων και αλλεργιολόγων. Επίσης, καθορίζεται το πρόγραμμα ψυχικής στήριξης  του παιδιού, που στόχο έχει :

α. Να μειώσει τους φόβους του παιδιού

β. Να το μάθει να χαλαρώνει και ελέγχει την αναπνοή του

γ. Να στηρίξει ψυχολογικά την οικογένεια, ώστε να μειωθούν οι εντάσεις.

δ. Να βελτιώσει τη σχέση μητέρας – παιδιού, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για το παιδί.

Ο ειδικός(ψυχολόγος ή παιδοψυχίατρος), προτού προβεί σε χειρισμούς, καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα, όπως : Τι είναι αυτό που πυροδοτεί το άσθμα στο συγκεκριμένο παιδί, που οφείλεται, ποια είναι η σχέση με τη μητέρα του, τι δυσκολίες και διαταραχές παρουσιάζει;
Η ψυχοθεραπεία, σε συνδυασμό   με τη φαρμακευτική αγωγή, μπορούν να βοηθήσουν το παιδί.

Η στάση των γονιών

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των γονιών, που πρέπει να σταθούν αρωγοί στην προσπάθεια του παιδιού τους να υπερνικήσει τις δυσκολίες του προβλήματος που αντιμετωπίζει. Γι’ αυτό πρέπει :

-    Να βοηθήσουν το παιδί να καταλάβει ότι το πρόβλημά του αντιμετωπίζεται και ότι μπορεί να ζει φυσιολογικά.

-    Να φροντίζουν να  απομακρύνουν από τους χώρους του σπιτιού τους αλλεργιογόνους παράγοντες που το ενοχλούν.

-    Να το στηρίζουν, χωρίς όμως να το υπερπροστατεύουν.

-    Να το  ενθαρρύνουν να αποκτήσει το ίδιο υπευθυνότητα για τη θεραπεία του  και κυρίως για την πρόληψη των κρίσεων.

-    Να ζητούν τη βοήθεια ειδικού ψυχολόγου ή παιδοψυχιάτρου, αν διαπιστώσουν προβλήματα στη συμπεριφορά ή γενικότερα στον ψυχολογικό τομέα.

Το παιδί αντιμέτωπο με το πρόβλημά του

Το παιδί πρέπει να μάθει να ζει με το άσθμα και να το αντιμετωπίζει με τέτοιον τρόπο, ώστε να μη γίνεται εμπόδιο στις δραστηριότητες του και να ζει φυσιολογικά, όπως τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας του.

Γι’ αυτό πρέπει :

-    Να μάθει από μικρό να αναγνωρίζει τα προειδοποιητικά σημεία της κρίσης, ώστε να αποφεύγει την εμφάνισή της.

-    Να αποφεύγει τους παράγοντες που ενεργοποιούν τις κρίσεις άσθματος, όπως χώρους γεμάτους καπνό, σκόνη, έντονες μυρωδιές.

-    Να αθλείται συστηματικά, χωρίς όμως να εξαντλείται.

-    Να κρατά ημερολόγιο, όπου θα καταγράφει τους παράγοντες που επιδεινώνουν  τα συμπτώματα και διεγείρουν τις κρίσεις άσθματος.