Εκτύπωση

Νικήστε τα στερεότυπα...

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ένας γονιός είναι να μεγαλώσει τα παιδιά του ελεύθερα από προκαταλήψεις και στερεότυπα που μπορούν να περιορίσουν τη σκέψη, τη ζωή του και τις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους. Πόσο εύκολο είναι όμως αυτό ειδικά στις εποχές που ζούμε που οι διακρίσεις κάθε είδους φαίνεται πώς έχουν επιστρέψει δυναμικά;

Τα παιδιά είναι το καλύτερό μας στοίχημα για ένα μέλλον απαλλαγμένο από κάθε συμπεριφορά που υποβιβάζει ανθρώπους εξαιτίας του φύλου ή της φυλής τους, της σεξουαλικής τους ταυτότητας ή της καταγωγής τους, της δουλειάς τους κ.λπ. Γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην ανατροφή τους καθώς διαμορφώνουν άποψη από πολύ νωρίς σχετικά με το φύλο, τη φυλή κ.λπ. η οποία μπορεί να παγιωθεί ανάλογα είτε με θετικό είτε με αρνητικό τρόπο.

Από έρευνες που έχουν γίνει έχει προκύψει ότι τα λευκά παιδιά στις ΗΠΑ θεωρούν ήδη από την ηλικία των 3 ετών ότι οι Αφροαμερικανοί έχουν πιο θυμωμένα πρόσωπα από αυτά των λευκών. Επίσης, γύρω στην Α’ δημοτικού τα κορίτσια είναι λιγότερο πιθανό να πιστεύουν ότι οι εκπρόσωποι του φύλου τους είναι ιδιαίτερα έξυπνα σε αντίθεση με τα αγόρια αναπαράγοντας έτσι το στερεότυπο ότι τα κορίτσια είναι «χαζά». Επίσης, στην ίδια ηλικία, τα κορίτσια έχουν λιγότερες πιθανότητες να επιλέξουν δραστηριότητες που απαιτούν πνευματικές δεξιότητες (π.χ. θετικές επιστήμες) θεωρώντας ότι δε θα τα καταφέρουν το ίδιο καλά με τα αγόρια.

Ωστόσο τα στερεότυπα δεν επηρεάζουν μόνο τις πεποιθήσεις ενός παιδιού αλλά και τη συμπεριφορά του απέναντι στους άλλους και μάλιστα βαθιά. Πώς όμως μπορούμε να τα εμποδίσουμε να ριζώσουν μέσα τους;

Μη γενικεύετε

Πολλοί γονείς προσπαθούν να αποθαρρύνουν την ανάπτυξη των στερεοτύπων περνώντας στα παιδιά τους μηνύματα όπως «τα κορίτσια μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν», «όλοι οι άνθρωποι είμαστε ίσοι» κ.λπ. ωστόσο από έρευνες που έχουν γίνει φαίνεται πώς και αυτό ακόμα δεν είναι πάντα αρκετό.
Κι αυτό γιατί οι γενικεύσεις κάθε είδους ακόμα και αυτές με ουδέτερο ή ακόμα και θετικό περιεχόμενο (π.χ. «οι μουσουλμάνοι δεν είναι κακοί άνθρωποι» ή «όλα τα κορίτσια είναι όμορφα») –σύμφωνα με μελέτες- μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη συμπεριφορά των παιδιών απέναντι σε διάφορες κοινωνικές ομάδες ειδικά όταν τις ακούνε συχνά.

Μάλιστα έχει φανεί πώς τα παιδιά ηλικίας 5 χρονών, που ακούνε συχνά γενικεύσεις (ακόμα και χωρίς αρνητική χροιά) για διάφορα κοινωνικά γκρουπ έχουν την τάση να μοιράζονται λιγότερα πράγματα (π.χ. παιχνίδια, γλυκά κ.λπ.) με άτομα που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες.

Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό φαίνεται ότι είναι πώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται το όνομα της αναφερόμενης ομάδας (τα κορίτσια, οι μουσουλμάνοι κ.λπ.) ως ένα ενιαίο σύνολο και όχι ως ξεχωριστούς ανθρώπους γεγονός που από μόνο του είναι προβληματικό. Αν π.χ. ένα παιδί ακούει πώς «οι Αλβανοί δεν είναι μορφωμένοι» μπορεί να μην ξέρει τι σημαίνει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αντιλαμβάνεται όμως πώς «οι Αλβανοί» είναι μια ξεχωριστή κατηγορία ανθρώπων διαφορετική από το ίδιο. Αυτό όμως, όσο «ακραίο» κι αν ακούγεται σε έναν ενήλικα μπορεί να οδηγήσει το παιδί σε συμπεράσματα για το τι είναι ή δεν είναι κάποιος με βάση αυτό του το χαρακτηριστικό (εν προκειμένω την εθνικότητά του)

Τι είναι καλύτερο να λέμε;

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Child Development έδειξε πώς ακόμα και τα παιδιά 2 χρονών που εκτίθενται σε γενικεύσεις μπορεί να αντιλαμβάνονται τις διάφορες ομάδες ανθρώπων ως απολύτως διαφορετικές από τα ίδια ή/και άλλους ανθρώπους. Ωστόσο φάνηκε πώς η διαφορετική διατύπωση παρόμοιων προτάσεων ήταν πιο αποτελεσματική.

Στη συγκεκριμένη έρευνα οι ειδικοί χρησιμοποίησαν μία φανταστική κοινωνική ομάδα ως παράδειγμα τους Zarpies.

Όταν έλεγαν στα παιδιά «οι Zarpies ψιθυρίζουν όταν μιλάνε», τα παιδιά έδειχναν να αντιλαμβάνονται τους Zarpies συλλήβδην σαν κάτι ολότελα διαφορετικό από τα ίδια και με συγκεκριμένες τυποποιημένες συμπεριφορές. Όταν όμως τους έλεγαν «Αυτοί οι Zarpies ψιθυρίζουν όταν μιλάνε» (άφηναν δηλαδή να εννοηθεί ότι δεν κάνουν όλοι οι Zarpies το ίδιο) τα παιδιά αντιλαμβάνονταν τα μέλη αυτής της επινοημένης κοινωνικής ομάδας ως ξεχωριστές οντότητες.

Φαίνεται λοιπόν πώς το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να μιλάμε στα παιδιά συγκεκριμένα και όχι γενικά. Να αναφερόμαστε δηλαδή σε συγκεκριμένους ανθρώπους και για συγκεκριμένα χαρακτηριστικά χωρίς να τα βάζουμε όλα «στο ίδιο τσουβάλι». Αν π.χ. δουν στο δρόμο μια γυναίκα μουσουλμάνα που φοράει μαντίλα στα παιδιά θα πρέπει να πούμε ότι «αυτή η γυναίκα φοράει μαντίλα γιατί είναι κομμάτι της θρησκείας της» και όχι «οι μουσουλμάνες φοράνε μαντίλα» όπως θα του λέγαμε π.χ. «κάποιοι χριστιανοί φοράνε σταυρό» και όχι «οι χριστιανοί φοράνε σταυρό».

Το ίδιο φυσικά θα πρέπει να γίνεται και για καθετί που μπορεί να οδηγήσει το παιδί σε στερεοτυπική σκέψη. Θα πρέπει να τους λέμε π.χ. ότι «αυτά τα αγόρια παίζουν μπάσκετ» και όχι «τα αγόρια (γενικά) παίζουν μπάσκετ» γιατί αυτό –όσο και αν εμείς δεν το εννοούσαμε έτσι- υποσυνείδητα θα τα οδηγήσει στη σκέψη πώς το μπάσκετ είναι αγορίστικη υπόθεση.

Θα πρέπει δηλαδή να αποδίδουμε τις πράξεις, τα ταλέντα, τα χαρακτηριστικά και τις λοιπές ιδιότητες κάθε ανθρώπου σε αυτόν τον ίδιο και όχι στην ευρύτερη ομάδα που μπορεί να ανήκει. Αυτό δίνει στο παιδί την ευκαιρία να αντιληφθεί πώς κάθε άνθρωπος –όσα κοινά χαρακτηριστικά έχει με άλλα άτομα μιας ευρύτερης ομάδας της οποίας μπορεί να είναι μέλος- δεν μπορεί ποτέ να καθορίζεται πλήρως από αυτό.

Μπορεί να φαίνεται απλό ή αφελές όμως αυτή η μικρή λεπτομέρεια στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στα παιδιά για τους άλλους φαίνεται πώς μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά σε όλους. Και γι’ αυτό σίγουρα αξίζει τον κόπο να τη δοκιμάσουμε.

https://theconversation.com/combatting-stereotypes-how-to-talk-to-your-children-71929

 

Το θέμα επιμελήθηκε η Αλεξάνδρα Καππάτου Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος

https://akappatou.gr

 

 

Σας ενδιαφέρουν


Tags:
Τα cookies βοηθάνε στην καλύτερη εμπειρία σας στην περιήγηση της ιστοσελίδας μας, συνεχίζοντας συμφωνείτε με τη χρήση τους.
Περισσότερα Αποδοχή