FinalHeader1200 300

exelixeis.gr-Από την εποχή της ξυλιάς με το χάρακα, στην εποχή της φίμωσης

exelixeis.gr
Aπό τη Χριστίνα Αγγελακοπούλου
               

Στα πρώτα χρόνια της ζωής του, το παιδί βιώνει τα αρχικά στάδια κοινωνικοποίησηs. Είναι τα χρόνια, που κρίνονται καθοριστικά για τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς και του χαρακτήρα του.Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί, που αναλαμβάνουν το ρόλο της διαπαιδαγώγησης των παιδιών, παίζουν σημαντικό ρόλο σ” αυτή τη διαδικασία. Τί συμβαίνει όμως, όταν κάτι δεν πάει καλά;

Στα τέλη Μαΐου, ακούσαμε μία είδηση για τη μέθοδο πειθαρχίας που χρησιμοποίησε νηπιαγωγός στους Γαργαλιάνους Μεσσηνίας: Φίμωση με χαρτοταινία. Τα «θύματα», ήταν παιδιά στην τρυφερή ηλικία των πέντε ετών που έκαναν το «λάθος» να παίζουν και να συμπεριφέρονται ως παιδιά της ηλικίας τους. Πριν καλά-καλά το συνειδητοποιήσουμε, στις αρχές Ιουνίου η ιστορία επαναλαμβάνεται. Δασκάλα στην Λάρισα έκλεισε με σελοτέιπ τα στόματα μαθητών της Β΄ Δημοτικού, για να μη συνομιλούν κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Οι ειδικοί λένε πως, ευτυχώς, τα  περιστατικά – με χρήση βίας στις σχολικές αίθουσες – είναι λίγα. Δυστυχώς, όμως, που υπάρχουν ακόμα και αυτά τα λίγα.

Αλεξάνδρα Καππάτου

Με αφορμή αυτές τις δύο ιστορίες, προχώρησα σε μία εις βάθος συνέντευξη με τη διακεκριμένη Ψυχολόγο, Παιδοψυχολόγο και Συγγραφέα κυρία Αλεξάνδρα Καππάτου.  Μία συνέντευξη, που θα φανεί χρήσιμη σε γονείς, σε απασχολούμενους και υποψήφιους εκπαιδευτικούς, αλλά και σε φοιτητές παιδαγωγικών και κοινωνικών επιστημών.

Κυρία Καππάτου, το σχολείο είναι το δεύτερο βασικό περιβάλλον κοινωνικοποίησης των παιδιών, αμέσως μετά το περιβάλλον της οικογένειας. Ποιος είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού σχολείου;

Πράγματι. Ο χώρος του σχολείου, είναι η επέκταση της οικογένειας, καθώς και μία μικρογραφία της κοινωνίας. Η βασική αποστολή του εκπαιδευτικού – εκτός από το να μάθει τα παιδιά γράμματα – είναι να τα βοηθήσει στη συμπεριφορά τους, να τους παράσχει μηνύματα για τις σχέσεις των ανθρώπων. Μηνύματα ήθους, αξιών κλπ. Θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος των εκπαιδευτικών ιδιαίτερα στη πρωτοβάθμια εκπαίδευση, παρά στις επόμενες φάσεις, ως προς την διαμόρφωση αξιών στα παιδιά.

Πως χαρακτηρίζετε, από την πλευρά του ειδικού, τη συμπεριφορά των δύο εκπαιδευτικών που χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της φίμωσης προκειμένου να «συμμορφώσουν» τα παιδιά;

Είναι μία απαράδεκτη και μεμονωμένη συμπεριφορά. Η επιβολή μίας ποινής στα παιδιά, πρέπει να έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα. Εδώ, φαίνεται ότι είναι μία βίαιη ενέργεια, η οποία έχει μόνον ένα στόχο – θα σας έλεγα – απαράδεκτο, εκδικητικό προς τα παιδιά και δεν περνάει κανένα θετικό μήνυμα, παρά μόνο ένα. Ότι με την βία, ο μεγάλος μπορεί να επιβληθεί στον μικρό. Κάτι, το οποίο λειτουργεί αρνητικά στις σχέσεις εκπαιδευτικού και μαθητή, από κάθε άποψη. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού, πρέπει να προάγει τη συνεργασία και τον διάλογο.

μαθητές

Πως μπορούν να αντιληφθούν οι γονείς ότι συμβαίνει κάτι περίεργο στο σχολείο;

Στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, αν οι γονείς έχουν καλή επικοινωνία με τα παιδιά τους και συζητάνε πέρα των μαθημάτων, πληροφορούνται για το πως λειτουργεί ο δάσκαλος. Αν, για παράδειγμα, φωνάζει, τα προσβάλλει, τους επιβάλλει ποινές, τιμωρίες κλπ. Άρα, λοιπόν, ο διάλογος είναι ένα βασικό κομμάτι. Επίσης, όταν βλέπουν ότι το παιδί τους εκφράζεται με φόβο για τον δάσκαλο δείχνοντας π.χ. ότι  θέλει να αποφύγει να πάει στο σχολείο ή καταβάλλει  πάρα πολύ μεγάλη προσπάθεια να τελειώσει τα μαθήματα και να τα κάνει τέλεια προκειμένου ο δάσκαλος να μην το μαλώσει. Ενδεχομένως, αυτά να αποτελούν, ήδη, κάποιες ενδείξεις ότι ίσως το παιδί νιώθει φόβο, χωρίς απαραίτητα να είναι το ίδιο θύμα μίας αυταρχικής συμπεριφοράς.

Ως παιδοψυχολόγος, έχετε συναντήσει περιστατικά με παιδιά που να έχουν ζήσει την εμπειρία της βίας από κάποιον εκπαιδευτικό;

Έχω δει. Ευτυχώς, όμως, όχι συχνά. Διότι, οι περισσότεροι δάσκαλοι, είναι αρκετά ευαισθητοποιημένοι, ως προς τον τρόπο διαχείρισης των παιδιών σε θέματα επιβολής τιμωρίας. Κατά καιρούς, έχω δει κάποια περιστατικά που τους έχουν τραβήξει μαλλιά ή το αυτί . Στις σπουδές τους, έχουν λάβει κάποιες βασικές γνώσεις ψυχολογίας των παιδιών και, συνήθως, ενδιαφέρονται για το πως νιώθει ο μαθητής τους.

Θα μπορούσατε να αναφέρετε μεθόδους, είδη και παραδείγματα βίας που χρησιμοποιούν εκπαιδευτικοί;

Υπάρχουν κάποιες σπάνιες περιπτώσεις – και πρέπει να το τονίσω αυτό – εκπαιδευτικών, οι οποίοι, για διάφορους λόγους, μπορεί να  ασκήσουν βία. Ωστόσο, βία δεν είναι μόνο το να χτυπήσεις ένα παιδί. Είναι και η συναισθηματική, ψυχολογική βία που εκφράζεται με υπαινιγμούς ή τα σχόλια ή η κακόβουλη κριτική, η απαξίωση. Δυστυχώς, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται αρκετά συχνά. Όσον αφορά στα παραδείγματα συναισθηματικής βίας, μπορεί ένας εκπαιδευτικός να «βομβαρδίζει» ένα παιδί με εξαιρετικά ατυχείς και, κάποιες φορές, εχθρικούς χαρακτηρισμούς, όπως «είσαι ανόητος», «είσαι ηλίθιος», «είσαι χαζός», «δεν ασχολούμαι, πλέον, μαζί σου» . Να το βάζει συνεχώς τιμωρία. Να το απομονώνει από τα άλλα παιδιά. Όλα τα άλλα παιδιά να είναι μαζί και αυτό να είναι μόνο του. Να το βάζει να είναι όρθιο. Σας λέω μόνο μερικά από τα περιστατικά τα οποία συμβαίνουν, επειδή κάποια παιδιά ενοχλούν με την συμπεριφορά τους. Επίσης, να υπάρχει διαπόμπευση του παιδιού επίσημα μέσα στην τάξη. Δηλαδή, να πει ο δάσκαλος «αυτό που έκανε αυτό τα παιδί, δεν το εγκρίνει κανείς». Γενικότερα, δηλαδή, να βάζει τα υπόλοιπα παιδιά – τους συμμαθητές – ενάντια στο παιδί το συγκεκριμένο.

Πιο σπάνια, αυτά που μπορούν να συμβούν σε επίπεδο σωματικής βίας, είναι να δώσουν ένα χαστούκι, να τραβήξουν κάπως τα μαλλιά ή το αυτί. Πολλές φορές, ο εκπαιδευτικός, λόγω του ότι δεν γνωρίζει ακριβώς τι συμβαίνει πίσω από την συμπεριφορά του παιδιού, μπορεί να θεωρήσει ότι ένα παιδί το οποίο είναι άτακτο, ζωηρό ή ατίθασο, οφείλεται στο ότι είναι κακομαθημένο παιδί, ενώ να παρουσιάζει κάποιο άλλο πρόβλημα όπως πχ. Να αντιμετωπίζει σοβαρά οικογενειακά προβλήματα, να έχει διαταραχή ελλειμματικής προσοχής – υπερκινητικότητα  (ΔΕΠ-Υ).  Άρα, ο εκπαιδευτικός πρέπει να εξετάζει τους λόγους που ένα παιδί δυσκολεύεται να πειθαρχήσει.

Οι μέθοδοι που βασίζονται σε σωματική ή συναισθηματική βία, τί συνέπειες έχουν στον ψυχισμό των παιδιών;

Ο δάσκαλος, είναι ιερό μοντέλο για την ζωή του παιδιού. Είναι κάτι ιδιαίτερο και περιβάλλεται με αίγλη ο ρόλος του. Το παιδί, έχει μεγάλη αδυναμία στον δάσκαλο ή την δασκάλα της τάξης, γιατί θεωρεί ότι είναι η επέκταση του γονιού του. Όταν, λοιπόν, το παιδί υφίσταται όλη αυτή την απόρριψη από τον δάσκαλο, αντιλαμβάνεστε ότι αυτό έχει σοβαρή επίπτωση στο ίδιο και μπορεί να λειτουργήσει με διάφορους τρόπους. Είτε με φόβο, με αύξηση της ανασφάλειας, είτε με αρνητισμό να πάει στο σχολείο ή με επιθετικότητα. Σε κάποιες περιπτώσεις, εκδηλώνει σχολική φοβία λόγω της αυταρχικής συμπεριφοράς του δασκάλου και, κάποιες φορές, καταθλιπτικά συμπτώματα.

παιδί τιμωρία

Υπάρχει περίπτωση, αυτές τις τραυματικές επιπτώσεις να τις κουβαλάει το παιδί και αργότερα στη ζωή του ως ενήλικας;

Σκεφτείτε ότι οι περισσότεροι από εμάς, έχουμε κάποιες αναμνήσεις κάποιων πολύ καλών δασκάλων που είχαμε στο σχολείο και κάποιων ουδέτερων ή πολύ αυταρχικών.

Ο πολύ αυταρχικός δάσκαλος, πάντα μένει στη μνήμη μας ως μια απεχθής ανάμνηση. Στα παιδιά, όμως, αφήνει ανεξίτηλα τα σημάδια του στις επόμενες σχολικές τάξεις και δημιουργεί φόβο μέχρι να βρεθεί ο επόμενος, που θα  απαλύνει την αρνητική εμπειρία. Ωστόσο, η εμπειρία ενός παιδιού, που έχει υποστεί τέτοια τραύματα, δεν είναι εύκολο να διαγραφεί τις επόμενες χρονιές.

Τί πρέπει να γίνει για να ξεπεράσει αυτή την εμπειρία το παιδί; Μπορούν να το διαχειριστούν αυτό από μόνοι τους οι γονείς ή κρίνεται απαραίτητη η βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας;

Αναλόγως τα συμπτώματα. Δηλαδή, αν το παιδί παρουσιάζει κάποια φοβία, υπέρμετρο άγχος, άρνηση για το σχολείο ή σχολική φοβία ή καταθλιπτικά συμπτώματα, οπωσδήποτε οι γονείς θα πρέπει να ζητήσουν βοήθεια από έναν ειδικό. Αν, όμως, αντιληφθούν έγκαιρα αυτό που συμβαίνει, το συζητήσουν άμεσα με τον δάσκαλο και αλλάξει η συμπεριφορά του, μπορεί και να ξεπεραστεί. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να προσπαθήσει ο γονιός να υποβαθμίσει αυτή την συμπεριφορά στα μάτια του παιδιού. Γιατί αν δείχνει και ο γονιός ότι είναι θυμωμένος με τον δάσκαλο, τον κατηγορεί, λέει μπροστά στο παιδί ότι δεν τον εμπιστεύεται κλπ, τότε επιδεινώνει άθελά του τον ήδη επιβαρυμένο ψυχισμό του παιδιού του. Είναι καλύτερα να πει «έτσι κρίνει ο δάσκαλος σου». Φυσικά, θα κάνει τις συζητήσεις οι οποίες χρειάζονται με τον Διευθυντή του σχολείου ή με τον σχολικό σύμβουλο κλπ.

Ο δάσκαλος, από την πλευρά του, πρέπει, να έχει επίγνωση της σοβαρότητας του ρόλου του και να έχει στο νου του ότι οποιοδήποτε πρόβλημα δικό του και αν κουβαλάει, μέσα στην τάξη πρέπει να το ξεχνάει. Γιατί εκπαιδεύει τις ψυχές των παιδιών, όχι μόνο το μυαλό τους. Εκτός από τη γνώση που προσφέρει, πρέπει να δείχνει υπευθυνότητα και στα μηνύματα που περνάει. Και, βέβαια, είναι σημαντικό οι γονείς να μην πανικοβάλλονται με το παραμικρό που ακούνε από τα παιδιά τους για τον δάσκαλο και να θυμώνουν άκριτα μαζί του, γιατί είναι λίγες οι περιπτώσεις άσκησης βίας, το ξαναλέω.

Κάποιοι γονείς, μετά από άσχημες συμπεριφορές εκπαιδευτικών, αλλάζουν σχολείο στο παιδί τους. Η αλλαγή του σχολικού περιβάλλοντος λειτουργεί θετικά ή αρνητικά;

Η αλλαγή του σχολείου, αποτελεί τελευταία επιλογή. Πρέπει να συντρέχουν ειδικοί  λόγοι και να το έχει συστήσει κάποιος ειδικός αυτό. Γιατί, ακόμα και να αλλάξει το παιδί περιβάλλον, ενδεχομένως και στο νέο περιβάλλον να παρουσιαστούν δυσκολίες. Γι” αυτό, πρέπει να εξετάζεται ανά περίπτωση τι συμβαίνει, πριν παρθούν βιαστικές αποφάσεις. Πάντα, το παιδί, πρέπει να μαθαίνει ότι στη ζωή μας μπορεί να υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που συμπεριφέρονται διαφορετικά. Γα παράδειγμα, πρέπει να προβληματιστεί ο γονιός όταν διαπιστώνει ότι το παιδί του αγχώνεται, φοβάται δυσκολεύεται να ενταχθεί ή παρουσιάζει σχολική φοβία επειδή ένας δάσκαλος φωνάζει συνεχώς σε ένα άλλο παιδί… Σημαίνει ότι κάτι άλλο κρύβεται πίσω από την σχολική φοβία του παιδιού μας. Άρα, η λύση δεν είναι απαραίτητα η απομάκρυνση. Κουκουλώνεται το πρόβλημα έτσι και, πιθανά, θα παρουσιάσει το ίδιο πρόβλημα και στο νέο περιβάλλον. Πρέπει, λοιπόν, οποιαδήποτε απόφαση λαμβάνει ο γονιός, να είναι ήρεμη και ψύχραιμη.

Ποιες θετικές μεθόδους μπορεί να χρησιμοποιήσει ο εκπαιδευτικός προκειμένου να διατηρηθεί η τάξη στη σχολική αίθουσα;

Μερικά βασικά κλειδιά  που θα μπορούσε ο δάσκαλος να έχει κατά νου είναι  να έχει από την αρχή συγκεκριμένα όρια  και κανόνες, να τονίσει την αναγκαιότητα της συνεργασίας και της συνεννόησης με τους μαθητές του ενώ ταυτόχρονα θα δίνει πρωτοβουλίες,  θα τους ενισχύει και θα τους επαινεί . Θα δείχνει ενδιαφέρον και θα είναι πρόθυμος να εξηγήσει αλλά και να τους δώσει  ευκαιρίες . Θα προάγει την ομαδική εργασία και την συνεργασία μεταξύ των μαθητών.

μαθητές σε σχολική τάξη

Αν, για παράδειγμα, δύο μαθητές συνομιλούν συνεχώς κατά τη διάρκεια του μαθήματος και διαταράσσουν την προσοχή των συμμαθητών τους, πως μπορεί να το διαχειριστεί ο εκπαιδευτικός;

Ο δάσκαλος, μπορεί να μιλήσει ιδιαίτερα στο κάθε παιδί και να τα ρωτήσει γιατί γίνεται αυτό. Θέλει συζήτηση και σαφή οριοθέτηση στο τι επιτρέπει να γίνεται και τι όχι.
Κάποιες φορές, μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική η ανάθεση πρωτοβουλιών και η απασχόληση του ενδιαφέροντος του παιδιού. Στα πιο μικρά παιδιά, που πάνε στην Α” και Β” Δημοτικού, είναι πιο δύσκολο αυτό. Όσο μεγαλώνουν τα παιδιά, δέχονται περισσότερο τους κανόνες. Αλλά, ξέρετε, είναι ένα μέρος της αποστολής του εκπαιδευτικού να βοηθήσει τα παιδιά, σε συνεργασία με τους γονείς, να δεχτούν τους κανόνες.

Πρέπει να γίνεται αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, για παράδειγμα μέσω ψυχολογικών τεστ, ώστε να κριθεί ότι είναι κατάλληλοι για εκπαίδευση;

Πράγματι, απαιτείται να υπάρχει αξιολόγηση της καταλληλότητας ενός εκπαιδευτικού πριν ξεκινήσει την διδακτική του αποστολή. Το πτυχίο ή  οι μεταπτυχιακοί τίτλοι δεν είναι αρκετοί. Ο κατάλληλος εκπαιδευτικός, πρέπει να διαθέτει την ωριμότητα, την ευελιξία, την ψυχική αντοχή να διαχειριστεί, ανά έτος της σταδιοδρομίας, τον ψυχισμό και τις συμπεριφορές 20 παιδιών. Επειδή, λοιπόν, ο ρόλος του είναι σημαντικός χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικούς ψυχικής υγείας, ώστε να κριθεί αν μπορεί να ανταποκριθεί στις στρεσογόνες συνθήκες της σχολικής αίθουσας. Αυτή η αξιολόγηση, θα ήταν καλό να επαναλαμβάνεται ανά περιόδους. Παράλληλα, πρέπει να υποστηρίζεται στο παιδαγωγικό του ρόλο μέσα από συχνά σεμινάρια για μεθόδους διδασκαλίας και ψυχολογίας των παιδιών. Δυστυχώς, στη χώρα μας οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αντιμετωπίσουν περιστατικά μαθητών, χωρίς να διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις . Εδώ, να επισημάνουμε την ανυπαρξία ειδικών επιστημόνων ψυχικής υγείας στην εκπαίδευση, όπως ψυχολόγων, σχολικών ψυχολόγων κλπ που θα έλυναν κυριολεκτικά τα χέρια των εκπαιδευτικών και θα αποτελούσαν σημαντική πηγή στήριξης του έργου τους. Δυστυχώς, οι ψυχοπαιδαγωγικές υπηρεσίες είναι σήμερα προνόμιο των ιδιωτικών σχολείων και όχι υποχρέωση του δημόσιου σχολείου.

Tags:

Εγγραφειτε στο Newsletter μας

Μπορείτε να κάνετε εγγραφή στο Newsletter της Α.Καππάτου και να λαμβάνετε μηνιαία ενημέρωση για θέματα που σας απασχολούν.

Η Α.Καππατου στα social media

strogili photo kappatou

Τα cookies βοηθάνε στην καλύτερη εμπειρία σας στην περιήγηση της ιστοσελίδας μας, συνεχίζοντας συμφωνείτε με τη χρήση τους.
Περισσότερα Αποδοχή