Μυρτώ: Όταν η εικόνα γίνεται παγίδα για τους νέους – Τα πρότυπα της
σημερινής νεολαίας (Άννα Εμμεή)
Την ώρα που τα ερωτήματα γύρω από τον θάνατο της 19χρονης Μυρτούς στην
Κεφαλονιά ζητούν απαντήσεις και οι αναφορές σε κυκλώματα εκμετάλλευσης,
ναρκωτικών και εύκολου χρήματος πυκνώνουν, αναδεικνύεται ένα βαθύτερο ζήτημα:
ποια είναι σήμερα τα πρότυπα των νέων και πώς αυτά επηρεάζουν τις επιλογές
τους. Δεν πρόκειται σίγουρα για ένα μονοδιάστατο θέμα. Αντιθέτως, συνδέεται με
ένα πλέγμα κοινωνικών, οικογενειακών και ψυχολογικών παραγόντων, που
διαμορφώνουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο οι νέοι καλούνται να «μεγαλώσουν»,
συχνά χωρίς σαφείς σταθερές και χωρίς το αίσθημα ασφάλειας που θα τους επέτρεπε
να χαράξουν πιο σταθερή πορεία.
Η υπόθεση της 19χρονης Μυρτούς έρχεται να φωτίσει με τον πιο σκληρό τρόπο αυτή
την πραγματικότητα. Η νεαρή κοπέλα εντοπίστηκε νεκρή τα ξημερώματα της Τρίτης
του Πάσχα 14/04 στην κεντρική πλατεία του Αργοστολίου, έχοντας κάνει χρήση
ουσιών, ενώ το πιο σοκαριστικό είναι πως αφέθηκε αβοήθητη, χωρίς να μεταφερθεί
εγκαίρως στο νοσοκομείο. Σημειώνεται πως η υπόθεση έχει περάσει στο στάδιο της
ανακριτικής διαδικασίας, μετά και την προφυλάκιση τριών άνδρες του 26χρονου
αρσιβαρίστα, του 23χρονου τρανς φίλου της άτυχης κοπέλας και του 22χρονου
αλβανικής καταγωγής , οι οποίοι κατηγορούνται για ανθρωποκτονία δια
παραλείψεως. Την ίδια ώρα, στο κάδρο των ερευνών των Αρχών έχει μπει κι ένας
66χρονος, που θεωρείται πρόσωπο-κλειδί στην υπόθεση. Οι συνθήκες του θανάτου
της και οι μαρτυρίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας ενισχύουν τις υποψίες για
εμπλοκή κυκλωμάτων που σχετίζονται με ναρκωτικά και πιθανότατα μαστροπεία,
ανοίγοντας μια ευρύτερη συζήτηση για τους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται οι
νέοι σήμερα.
Η αύξηση της χρήσης ουσιών από ανηλίκους
Όπως δείχνουν και τα επίσημα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. για το 2025, η λήψη ουσιών έχει
μπει για τα καλά στην καθημερινότητα των νέων, με το πρόβλημα να έχει
μετατοπιστεί στις μικρότερες ηλικίες. Σύμφωνα με τα εν λόγω στοιχεία, παρόλο που
την περασμένη χρονιά καταγράφηκε συνολική μείωση στις βεβαιωμένες παραβάσεις
του νόμου περί ναρκωτικών σε σχέση με το 2024, δεν ισχύει το ίδιο γι΄ αυτές που
διαπράχθηκαν από άτομα νεαρής ηλικίας. Συγκεκριμένα, οι παραβάσεις ανήλθαν σε
18.921 έναντι 21.265 την προηγούμενη χρονιά, παρουσιάζοντας πτώση της τάξης του
10,1%, η οποία εντοπίζεται κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, από τα 21 έτη
και άνω. Αντίθετα, στους ανηλίκους και στους νέους ενήλικες καταγράφεται αύξηση.
Στην ηλικιακή ομάδα 12-14 ετών οι παραβάσεις αυξήθηκαν από 35 σε 40, στους 15-
18 ετών από 1.548 σε 1.697, ενώ μικρότερη αλλά υπαρκτή είναι η άνοδος και στους
19-20 ετών (από 1.666 σε 1.703).
Αυτή η στατιστική άνοδος συνδέεται άμεσα με την ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι
έφηβοι . Η καταφυγή στη χρήση ουσιών συχνά αποτελεί ανάγκη τους για απόδραση
από μια πραγματικότητα πιεστική ή ίσως και ασφυκτική .
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος – συγγραφέας, Αλεξάνδρα
Καππάτου μιλά στα «Παραπολιτικά» για τα πρότυπα των νέων, εξηγώντας γιατί
έχουν αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν.
Όπως επισημαίνει, παλαιότερα τα παιδιά εμπνέονταν από πρόσωπα που είχαν να
προσφέρουν κάτι ουσιαστικό: επιστήμονες, ανθρώπους του περιβάλλοντός τους ή
προσωπικότητες με έργο και αξίες. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή έχει μετατοπιστεί.
Οι νέοι μεγαλώνουν «αγκαλιά» με την τεχνολογία και τα social media, τα οποία
αποτελούν βασικό μέσο επικοινωνίας και πληροφόρησης.
«Τα πρότυπα είναι πλέον διαφορετικά. Εμπνέονται από άτομα που φαίνονται οικεία,
κοντά στην ηλικία τους, λαμπερά, με μια ζωή που προβάλλεται ως ιδανική – ακόμη κι
αν δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα. Πρόκειται για τους λεγόμενους
influencers», σημειώνει.
Η έννοια της επιτυχίας έχει αλλάξει δραματικά. Δεν συνδέεται πλέον απαραίτητα με
την προσπάθεια, τη γνώση, τη μόρφωση ή την εξέλιξη, αλλά με την εικόνα, τα likes,
τους ακόλουθους, τη δημοφιλία. Αυτό δημιουργεί μια νέα μορφή κοινωνικής
σύγκρισης, στην οποία οι νέοι καλούνται να ανταποκριθούν χωρίς να διαθέτουν
ακόμη την απαραίτητη κριτική σκέψη.
Σύμφωνα με την ίδια, το πρόβλημα επιτείνεται από τον τρόπο λειτουργίας των social
media και του αλγορίθμου, που προβάλλει διαρκώς «τέλειες ζωές», ενισχύοντας
πιθανά το αίσθημα ανεπάρκειας. Οι νέοι συγκρίνουν τον εαυτό τους με μια
κατασκευασμένη πραγματικότητα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ψυχολογική
πίεση , χαμηλή αυτοεκτίμηση , προβλήματα στον ύπνο , στο γνωστικό τομέα ενώ
συχνά μεταφράζονται σε άγχος και κατάθλιψη.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι έφηβοι.
Όπως εξηγεί η κ. Καππάτου, το «κέντρο ανταμοιβής» του εγκεφάλου αναπτύσσεται
πιο γρήγορα από το προμετωπιαίο φλοιό που σχετίζεται με τον έλεγχο των
παρορμήσεων και την κριτική σκέψη – τα οποία ωριμάζουν πλήρως περίπου στα 25.
Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι αναζητούν άμεση επιβεβαίωση και ανταμοιβή, όπως αυτή
που προσφέρουν τα likes και η ψηφιακή αποδοχή.
Ακόμα, η ανάγκη του εφήβου να ανήκει σε μια ομάδα είναι εξαιρετικά ισχυρή. Η
παρέα -είτε φυσική είτε ψηφιακή- λειτουργεί ως βασικό πρότυπο, επηρεάζοντας
συμπεριφορές και επιλογές. Συχνά, ο φόβος της απόρριψης ή της απομόνωσης οδηγεί
σε συμμόρφωση με συμπεριφορές που μπορεί να είναι επικίνδυνες.
Κι όμως, παρά τη διαρκή «σύνδεση», οι νέοι νιώθουν πιο μόνοι από ποτέ. «Μπορεί
να είναι συνεχώς online, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν ουσιαστικές σχέσεις.
Αντίθετα, βιώνουν έντονα το αίσθημα της μοναξιάς», εξηγεί η κ. Καππάτου. Η
έλλειψη ουσιαστικής συναισθηματικής σύνδεσης -με την οικογένεια, το σχολείο ή το
περιβάλλον- δημιουργεί ένα κενό, που συχνά οδηγεί σε αναζήτηση διεξόδων.
Σε αυτό το σημείο, η συζήτηση συνδέεται και με την αύξηση της χρήσης ναρκωτικών
σε μικρότερες ηλικίες. Όπως εξηγεί, δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε
συνδυασμό συνθηκών: κοινωνική ανασφάλεια (πόλεμοι, κρίσεις, οικονομική
δυσχέρεια), οικογενειακά προβλήματα, συναισθηματική πίεση και επιρροή των social
media.
Η προβολή ενός τρόπου ζωής που συνδέεται με την «εύκολη επιτυχία», το γρήγορο
χρήμα και την εξωτερική εικόνα, μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο για ευάλωτους
νέους. Σε συνδυασμό με την ανάγκη για αποδοχή και την έλλειψη σταθερών, κάποιοι
μπορεί να στραφούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές, αναζητώντας
