Τα τελευταία χρόνια η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες καταγράφουν ραγδαία αύξηση – Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Αθανασία Ανεζάκη
Κραυγές για βοήθεια, που έσπασαν τη σιωπή της νύχτας…Ένας άγριος οικογενειακός καυγάς…Ανήμπορα παιδιά στο διπλανό δωμάτιο. Αυτό ήταν το σκηνικό στην Καλαμάτα, κατά το οποίο «γράφτηκε» ένα ακόμα τραγικό τέλος για μια 39χρονη γυναίκα. Μια σύντροφο και μητέρα, που βρέθηκε νεκρή μετά τις μαχαιριές που της κατάφερε ο ίδιος της ο σύζυγος. Μια ακόμα γυναικοκτονία σε μια λίστα αίματος και οδύνης, που ολοένα και μεγαλώνει.
Και το ερώτημα είναι γιατί; Ποιοι παράγοντες παίζουν ρόλο και «οπλίζουν» τελικά το χέρι των δραστών; Ποιο είναι το προφίλ τους; Ναρκισσισμός, χειραγώγηση, αίσθημα ιδιοκτησίας, αρρωστημένη ζήλεια, είναι μερικοί από αυτούς, δηλώνει στον FLASH, η κυρία Αλεξάνδρα Καππάτου, ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος.
«Όλες οι μελέτες, μας δείχνουν ότι πριν συμβεί το μοιραίο έχουν προηγηθεί πολλά περιστατικά -κάποιας μορφής- βίας. Λεκτική, ψυχολογική, σωματική. Κι εδώ θα μου επιτρέψετε να τονίσω ότι επειδή σε αρκετές περιπτώσεις συνηθίζουμε να μιλάμε για ψυχολογικά προβλήματα των δραστών, η ύπαρξη ψυχικής νόσου δεν αποτελεί καμία δικαιολογία. Ναι μεν στο επίπεδο των ψυχολογικών προβλημάτων υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά προσωπικότητας -αυτό που λέμε ναρκισσιστική διαταραχή- όμως δεν σημαίνει ότι χάνουν τον έλεγχο το άτομα αυτά ή ότι δεν έχουν σώας τας φρένας όταν καταλήγουν στο έγκλημα.
Υπάρχει σίγουρα έλλειψη ενσυναίσθησης, δυσκολία ελέγχου του θυμού, καταχρήσεις ουσιών ή αλκοόλ. Όμως όλα τα παραπάνω δεν είναι αυτά που προκαλούν την εγκληματική συμπεριφορά του γυναικοκτόνου. Μπορεί να άρουν τις αναστολές του, να τον διευκολύνουν, ναι. Το πιο βασικό όμως είναι η δομή της προσωπικότητάς των δραστών. Μια προσωπικότητα που χαρακτηρίζεται από παρορμητική συμπεριφορά και χαμηλή ανθεκτικότητα στη ματαίωση. Γιατί οι άνθρωποι αυτοί, δεν αντέχουν τη ματαίωση. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν να θέλει η σύντροφος, η σύζυγος να αυτονομηθεί; Πλήττεται ο ανδρισμός τους. Ο ναρκισσισμός τους. Διότι έχουν μια διογκωμένη και ψευδή αίσθηση αξίας για τον εαυτό τους. Και έχουν διαμορφώσει μια εσφαλμένη πεποίθηση ότι δικαιούνται να ορίζουν τη ζωή του άλλου. Της άλλης, στην προκειμένη περίπτωση».
Τα στοιχεία της ΕΛΑΣ
Είναι χαρακτηριστικά τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Ελληνική Αστυνομία και τα οποία δείχνουν την αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, σε ότι αφορά στις σχετικές καταγγελίες. Στο «ένα βήμα πριν» το έγκλημα. Στο κακοποιητικό μοτίβο της σωματικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής, λεκτικής, οικονομικής βίας που κρύβεται πίσω από κλειστές πόρτες, πριν οπλιστεί το χέρι του εκάστοτε δράστη.
2020: 4.264 συνολικές καταγγελίες γυναικών (εκ των οποίων οι 3.626 αφορούσαν ξεκάθαρα ενδοοικογενειακή βία από ενήλικες δράστες / συντρόφους).
2021: 5.705 γυναίκες θύματα, καταγράφοντας την πρώτη ραγδαία αύξηση της τάξης του 72,9% μετά τις καραντίνες.
2022: 10.131 γυναίκες θύματα, αριθμός που σήμανε τον υπερδιπλασιασμό των καταγγελιών μέσα σε μια διετία.
Ιανουάριος – Οκτώβριος 2023: 9.860 καταγεγραμμένα περιστατικά.
Ιανουάριος – Οκτώβριος 2024: 18.427 καταγεγραμμένα περιστατικά. Αύξηση που αγγίζει περίπου το 87% μέσα σε μόλις έναν χρόνο, για το συγκεκριμένο δεκάμηνο.
Μάλιστα, όπως σημειώνουν οι αναλύσεις των διωκτικών αρχών και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), η εκτίναξη των αριθμών δεν μεταφράζεται απαραίτητα μόνο σε αύξηση της εγκληματικότητας, αλλά κυρίως στο «σπάσιμο» της σιωπής, στην ίδρυση των ειδικών Γραφείων Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της ΕΛ.ΑΣ. και στην ευκολότερη καταγγελία μέσω νέων εργαλείων, όπως για παράδειγμα το Panic Button.
Τα δε στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το συγκεκριμένο Ινστιτούτο, σκιαγραφούν την ελληνική πραγματικότητα με τα ίδια μελανά χρώματα. Τα τελευταία χρόνια η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες καταγράφουν ραγδαία αύξηση η οποία αποτυπώνεται ως εξής:
Γυναικοκτονίες
Το 2022, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 93 % των ατόμων που δολοφονήθηκαν από νυν ή πρώην ερωτικούς συντρόφους (13 από 14) και το 67 % των ατόμων που δολοφονήθηκαν Εαπό δράστες ενδοοικογενειακής βίας (24 από 36).
Το ίδιο έτος, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 38 % του συνόλου των θυμάτων ανθρωποκτονίας (45 από 117).
Θύματα ενδοοικογενειακής βίας
Το 2022, το 74 % των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας που καταγράφηκαν από την αστυνομία ήταν γυναίκες (10.356 από 13.910).
Η ψυχολογική βία αποτελεί τη συνηθέστερη μορφή ενδοοικογενειακής βίας που αναφέρεται στην αστυνομία (με βάση τα δεδομένα του 2022).
Βιασμοί
Το 2022, το 91% των θυμάτων βιασμού που καταγράφηκαν από την αστυνομία ήταν γυναίκες (303 από 334).
Οι γυναίκες αντιπροσώπευαν επίσης το 97% των θυμάτων βιασμού από δράστες ενδοοικογενειακής βίας κατά το ίδιο έτος (84 από 87).
Δράστες ενδοοικογενειακής βίας
Περισσότεροι από 10.000 δράστες καταγγέλθηκαν για ενδοοικογενειακή βία το 2022.
Το ίδιο έτος, σημαντικά λιγότεροι δράστες διώχθηκαν ποινικά (3.409), καταδικάστηκαν (1.823) και κρατήθηκαν στη φυλακή (111) για τα εγκλήματά τους. Κι αυτό το εύρημα, είναι ίσως το πιο σοκαριστικό, αφού η αίσθηση ατιμωρησίας συχνά μπορεί να οδηγήσει στο επόμενο θύμα.
Περίπου 140 γυναίκες και κορίτσια χάνουν τη ζωή τους κάθε μέρα από τον σύντροφο ή κάποιον στενό συγγενή
Κι αν το έγκλημα είναι σε κάποιες περιπτώσεις η κατάληξη, άνθρωποι διαλυμένοι, βυθισμένοι στην απόγνωση, είναι αυτό που προηγείται αφού οι περισσότερες γυναίκες που πέφτουν θύματα γυναικοκτονίας έχουν υποστεί μη θανατηφόρες μορφές έμφυλης βίας πριν δολοφονηθούν και δεν το έχουν φωνάξει.
Σύμφωνα με την έρευνα EU-GBV (Έρευνα της ΕΕ για τη Βία λόγω Φύλου), οι γυναίκες που πέφτουν θύματα βίας από σύντροφο, υφίστανται σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική τους ευημερία. Ωστόσο, μόνο το 14 % των γυναικών θυμάτων αυτών, καταγγέλλουν το περιστατικό στην αστυνομία. Γυναίκες που αισθάνονται υπεύθυνες για όσα βιώνουν, ανεξάρτητα από το μορφωτικό/ βιοτικό τους επίπεδο, τονίζει η κυρία Καππάτου, γνωστή συγγραφέας που έχει κληθεί πολλές φορές να διαχειριστεί τέτοιες περιπτώσεις…
«Πριν φτάσουμε στη σωματική βία, έχουν υπάρξει διάφορες ενδείξεις τις οποίες μπορεί να έχει αγνοήσει το θύμα.
Η βασικότερη, είναι ότι ο θύτης σταδιακά θέλει να ελέγχει το που πηγαίνει η σύντροφος.
Επίσης σε σοβαρές διαφωνίες, επιχειρεί -κατά το κοινώς λεγόμενο- να τη βγάλει τρελή. Το άσπρο προσπαθεί να το βγάλει μαύρο.
Προσπαθεί να αποκόψει το θύμα από το υποστηρικτικό του πλαίσιο. Από φίλους, από την εργασία του.
Έτσι η γυναίκα γίνεται απόλυτα εξαρτημένη έως και αντικείμενο θα έλεγα, του κακοποιητή. Κι αυτό, γιατί ουσιαστικά της στερεί την οποιαδήποτε επιθυμία να θέλει να αναζητήσει βοήθεια. Και κάτι πάρα πολύ σημαντικό, είναι ότι οι δράστες δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεων τους. Μάλιστα συνηθίζουν να λένε… “Εσύ με οδήγησες εδώ. Εσύ ευθύνεσαι γι’ αυτό!” Με συνέπεια να πείθονται ότι ευθύνονται οι ίδιες και μου λένε…”Τον θύμωσα”. Όχι γιατί δεν είναι δυναμικές, αλλά γιατί τελικά πέφτουν στην παγίδα».
«Οι γονείς μου δεν ήθελαν να χωρίσω…»
Το πιο σημαντικό όμως, συμπληρώνει η κυρία Καππάτου, είναι το υποστηρικτικό περιβάλλον να κάνει ακριβώς αυτό. Να υποστηρίζει τα θύματα. Τις γυναίκες που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον κίνδυνο. Σε πολλές περιπτώσεις -μας λέει- οι γυναίκες που κάθονται απέναντί της, υποστηρίζουν πως οι γονείς τους δεν τους τείνουν αυτό το σωτήριο χέρι βοηθείας, όταν τους γνωστοποιούν την πρόθεσή τους να χωρίσουν…
«Υπάρχουν γυναίκες που καταλαβαίνουν ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά πανικοβάλλονται στην ιδέα να κάνουν κάποια αλλαγή. Πολύ δε περισσότερο όταν είναι εξαρτημένες οικονομικά από έναν εύρωστο οικονομικά σύζυγο/σύντροφο. Κι όταν έχουν και παιδιά, δυσκολεύονται ακόμα περισσότερο να φύγουν, να πάρουν κάποιες αποφάσεις γενικότερα. Εκεί λοιπόν έρχεται η βοήθεια των συγγενών που είναι πολύ σημαντική. Η βοήθεια του περιβάλλοντος.
Γιατί ακόμη και σήμερα, σε κάποιες περιπτώσεις, ξέρετε τι ακούμε; Και το έχω ακούσει σε πολλές περιπτώσεις. Ότι οι γονείς μου δεν ήθελαν να χωρίσω. Οι γονείς μου δεν ήθελαν αυτό ή το άλλο. Δεν συμφωνούν με την απόφασή μου. Καταλαβαίνουμε δηλαδή πως ακόμα και αν ένα θύμα ενδοοικογενειακής βίας έχει αναφέρει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, μπορεί να μην υπάρχει η πολύτιμη υποστήριξη του περιβάλλοντος».
Παγκόσμια μάστιγα οι γυναικοκτονίες
Οι γυναικοκτονίες ωστόσο δεν είναι μόνον ένα πρόβλημα εντός συνόρων. Δεκάδες χιλιάδες γυναίκες χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο από ανθρώπους που κάποτε μοιράστηκαν τα ίδια όνειρα. Τα στοιχεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών είναι σοκαριστικά. Παγκοσμίως:
σχεδόν 50.000 γυναίκες και κορίτσια σκοτώθηκαν από τους συντρόφους τους ή από άλλα μέλη της οικογένειάς τους κατά τη διάρκεια του 2024 (137 ημερησίως)
περίπου 51.100 γυναίκες και κορίτσια σκοτώθηκαν -πάντα από τους συντρόφους τους ή από άλλα μέλη της οικογένειάς τους- κατά τη διάρκεια του 2023 (140 ημερησίως)
48.800 σκοτώθηκαν από τα ίδια χέρια, το 2022 (134 ημερησίως)
Μάλιστα, όπως σημειώνει ο ΟΗΕ, οι γυναίκες και τα κορίτσια συνεχίζουν να επηρεάζονται από αυτή την ακραία μορφή έμφυλης βίας παντού και καμία περιοχή του κόσμου δεν εξαιρείται…