-ΑΡΤ-1
Εκτύπωση άρθρου

Από την Αλεξάνδρα Καππάτου Ψυχολόγο – Παιδοψυχολόγο- Συγγραφέα.

Τις τελευταίες μέρες είμαστε όλοι θεατές μιας πρωτοφανούς επέλασης μιας μεγάλης πύρινης λαίλαπας που έχει εισβάλλει βίαια σε διάφορες περιοχές της χώρας μας κατασπαράζοντας στο διάβα της κάθε ίχνος πράσινου , ζώα , σπίτια και ότι βρει. Σε μια περίοδο που παραδοσιακά οι περισσότεροι οργανώνουν τις διακοπές τους μετά από μια παρατεταμένη περίοδο εγκλεισμού λόγω της πρωτοφανούς υγειονομικής κρίσης που βιώνουμε , είμαστε θεατές μιας νέας τραγωδίας που τελειωμό δεν έχει. .Παρατηρούμε με αγωνία από όλα τα μέρη της χώρας μας την τεράστια προσπάθεια που καταβάλλουν οι πυροσβέστες , οι εθελοντές , οι κάτοικοι , οι στρατιώτες μας και πολλοί άλλοι που έχουν μπει στο μέτωπο αυτής της άνισης μάχης. Όλοι παρακολουθούμε αποσβολωμένοι την ανείπωτη αυτή τραγωδία , ακόμη και αν δεν είμαστε εκεί κοντά η σκέψη μας , η αγωνία, οι ευχές μας όλων είναι μαζί με τους δοκιμαζόμενους συμπολίτες μας.

Αρκετοί έχουν χάσει τα σπίτια τους , τα καταστήματά τους, τους κόπους μιας ζωής, άλλοι αγωνιούν μήπως η πύρινη λαίλαπα φθάσει σε αυτούς . Μέχρι τη στιγμή που γράφεται αυτό το θέμα έχασε τη ζωή του ένας εθελοντής πυροσβέστης πατέρας δυο παιδιών. Ελπίδα όλων είναι να μην υπάρξουν άλλες ανθρώπινες ζωές θύματα της τραγωδίας αυτής.. Χιλιάδες στρέμματα έχουν καεί με ανυπολόγιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αυτά τα αιφνίδια τρομακτικά γεγονότα μπορεί να συμβούν απρόσμενα και ίσως βρεθούν μάρτυρες σε αυτά και τα παιδιά μας.
Η εμπειρία μιας τόσο μεγάλης πυρκαγιάς είναι τρομακτική όχι μόνο για τα παιδιά αλλά και για τους ενήλικες . Κυρίως όταν υπάρχει και η αναγκαστική μετοίκηση λόγω της καταστροφής (της κατοικίας μας , της έντονης μυρωδιάς , του δάσους κλπ) μπορεί να αφήσει έντονο αποτύπωμα στο ψυχισμό μικρών και μεγάλων ακόμη και για χρόνια. Όταν πλήττεται ένας οικισμός ή και μια ολόκληρη περιοχή, υπονομεύεται το αίσθημα ασφάλειας και κανονικότητας τόσο των κατοίκων κυρίως όμως των παιδιών.

Υπολογίζεται ότι περίπου 175 εκατομμύρια παιδιά επηρεάζονται κάθε χρόνο από φυσικές καταστροφές, οι οποίες κατά κύριο λόγο αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή (Codreanu, Celenza, & Jacobs, 2014). Το 5%-43% από αυτά θα βιώσουν διαταραχή μετατραυματικού στρες, ενώ πολλά θα υποφέρουν από άγχος, κατάθλιψη και άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας (Kar, 2009), για να μην αναφέρουμε και πιο πρακτικά προβλήματα όπως η απώλεια στέγης και, φυσικά, η απώλεια ανθρώπινων ζωών.
Τέτοιου είδους καταστάσεις έχουν σημαντικές επιπτώσεις στον ψυχισμό μας και αφήνουν βαθιά τραύματα σε όλους μας, κυρίως όμως στα παιδιά, από τα πολύ μικρά μέχρι και τους εφήβους. Oι επιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστούν αμέσως στο παιδί ή και ύστερα από μήνες. Όσο πιο έντονη είναι η τραυματική εμπειρία που έχει βιώσει άμεσα ή έμμεσα, τόσο πιο ισχυρές είναι οι ψυχικές επιπτώσεις. Γι’ αυτό οι γονείς πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσουν εγκαίρως τα σημάδια, ώστε να βοηθήσουν το παιδί.

Τα παιδιά προσβλέπουν στους σημαντικούς ενήλικες της ζωής τους προκειμένου να τα καθησυχάσουν αλλά και να τα καθοδηγήσουν για το πώς να διαχειριστούν τα συναισθήματα αλλά και τις αντιδράσεις τους μετά την άμεση απειλή. Οι γονείς αλλά και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά και τους νέους να ανταπεξέλθουν μετά από μια πυρκαγιά, παραμένοντας οι ίδιοι ήρεμοι και καθησυχάζοντας τα παιδιά ότι θα είναι ασφαλή. Η υποστήριξη των οικογενειών αλλά και η προσπάθεια να κατανοήσουν οι γονείς τις αντιδράσεις των παιδιών θα βοηθήσουν καθοριστικά.. Οι αντιδράσεις αμέσως μετά από μια πυρκαγιά μπορεί να περιλαμβάνουν συναισθηματική και σωματική εξάντληση.

Πόσο επηρεάζεται το παιδί

Η σοβαρότητα των αντιδράσεων των παιδιών θα εξαρτηθεί από την έκθεση τους στην πυρκαγιά , την ένταση του γεγονότος –αν ήταν το ίδιο θύμα, αν έχασε κάποιο αγαπημένο του πρόσωπο ή ήταν απλώς μάρτυρας–, τη στήριξη που του παρέχει η οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον, το ενδεχόμενο της υποχρεωτικής μετεγκατάστασης από το σπίτι ή την περιοχή τους, τον χαρακτήρα του, την ηλικία του, καθώς και από το αν αντιμετώπισε μια προηγούμενη τραυματική εμπειρία ή κάποια ψυχική διαταραχή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις τα παιδιά μπορεί να βιώσουν ενοχές επειδή το σπίτι τους δεν καταστράφηκε από την πυρκαγιά, ενώ άλλα καταστράφηκαν ολοσχερώς. Γενικά όσο πιο έντονη και τρομακτική ήταν η εμπειρία του παιδιού καθώς και οι ζημιές που έχει υποστεί η οικογένειά του τόσο αυξάνεται το ενδεχόμενο να παρουσιάσει συμπτώματα .Οι εικόνες , οι ήχοι και οι μυρωδιές μιας πυρκαγιάς προκαλούν συχνά φόβο , άγχος , θλίψη στα παιδιά τους επόμενους μήνες.

H συναισθηματική του ανάπτυξη θα επηρεαστεί ανάλογα με το πώς θα ερμηνεύσει το γεγονός αλλά και πώς θα εκφραστεί γι’ αυτό. Ο τρόπος αντίδρασης εξαρτάται και από το φύλο. Tα κορίτσια συνήθως παρουσιάζουν έντονα συμπτώματα μετατραυματικού στρες και μάλιστα πιο μεγάλης διάρκειας απ’ ό,τι τα αγόρια (αναβίωση της εμπειρίας της πυρκαγιάς κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ή των ονείρων ή αίσθηση ότι μια πυρκαγιά συμβαίνει ξανά ή γενικό μούδιασμα αυξημένα συμπτώματα διέγερσης, όπως αδυναμία συγκέντρωσης έντονο φόβο κλπ)

Πιθανά συμπτώματα

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να εμφανίσουν

έντονο άγχος αποχωρισμού από τους γονείς (αρνούνται δηλαδή να απομακρυνθούν έστω και για λίγο από κοντά τους, ακόμα κι αν εκείνοι τους το ζητούν),

ξεσπούν εύκολα σε κλάματα,

έχουν ανησυχία,

αυξημένη κινητικότητα ή, αντίθετα, δείχνουν παθητικότητα

η έκφραση του προσώπου τους είναι φοβισμένη

παλινδρόμηση σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας τις οποίες είχαν ξεπεράσει, όπως ενούρηση, επιθυμία να κοιμούνται με τους γονείς κ.λπ.

Τα παιδιά 6-12 ετών μπορεί να εμφανίσουν

τάσεις απομόνωσης,

ξεσπάσματα θυμού,

επιθετικότητα,

αρνητισμό,

πολλούς φόβους,

κλάματα,

δυσκολία στη συγκέντρωση και την προσοχή,

πτώση της σχολικής επίδοσης.

Δείχνουν συχνά λυπημένα,

έχουν αισθήματα ενοχής,

μιλούν απαισιόδοξα.

διαταραχές στον ύπνο, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν από τις πρώτες μέρες μετά το γεγονός,

εφιάλτες και ανησυχία

κεφαλαλγίες ή πόνους στην κοιλιά, δερματικά συμπτώματα, καθώς και διαταραχές στο πεπτικό σύστημα.

Oι έφηβοι ηλικίας 12-18 ετών εκδηλώνουν:

αντιδράσεις που μοιάζουν με αυτές των ενηλίκων,

άγχος

απόσυρση, απομόνωση,

αρνητικές σκέψεις,

διαταραχές στον ύπνο και στο φαγητό

αποφυγή του σχολείου,

εφιάλτες.

κατάθλιψη,

δυσκολία στις σχέσεις τους

κάποιες φορές μπορεί να παρουσιάσουν αντικοινωνική συμπεριφορά.

Πως να αντιμετωπίσετε τις αντιδράσεις των παιδιών σας κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς:

-Διατηρείτε τη ψυχραιμία σας .Έτσι τα διδάσκετε πως να φροντίζουν τον εαυτό τους όπως ακριβώς κάνετε εσείς στα ίδια..

-Δείξτε του ότι είστε διαθέσιμοι και αφήστε το να σας πλησιάσει όποτε νιώσει την ανάγκη.

-Απαντάτε στις ερωτήσεις τους δίνοντάς τους απλές πληροφορίες σύμφωνα με αυτά που μπορούν να καταλάβουν όμως με ήρεμο τόνο και σταθερή φωνή..

-Εξηγείστε τους αυτό που έχουν δει ενδεχομένως στην τηλεόραση ή έχουν ακούσει στις συζητήσεις σας ότι οι πυροσβέστες και άλλοι εθελοντές εργάζονται νυχθημερόν για να σβήσουν τη φωτιά. Αυτό τους δημιουργεί ασφάλεια γιατί αισθάνονται ότι οι ενήλικες λαμβάνουν ενεργά μέτρα για την προστασία τους, του σπιτιού τους και της γειτονιάς τους.

  • Είναι σημαντικό να καταλάβουν ότι οι πυρκαγιές μπορούν να καίνε δάση ή άλλες εκτάσεις αρκετές μέρες ή και βδομάδες χωρίς απαραίτητα αυτό να σημαίνει ότι κινδυνεύει και το δικό τους σπίτι.

-Προτρέψτε τα να έχουν διάφορες δραστηριότητες που μπορεί να τους βοηθήσουν να ελέγξουν το άγχος και την ανασφάλειά όπως επιτραπέζια παιχνίδια, διάβασμα, ζωγραφική ή παζλ κλπ

-Aκόμα κι αν το παιδί εκφράζει πολύ σπάνια το αίσθημα της ενοχής που νιώθει, είναι σημαντικό να γνωρίζει ότι το κατανοείτε, υπενθυμίζοντάς του ότι δεν είναι υπεύθυνο γι’ αυτό που συνέβη.

-Αφιερώστε λίγο έστω χρόνο στον εαυτό σας, να εκφράσετε τα συναισθήματά σας για αυτό που συμβαίνει, να αναγνωρίσετε ότι είναι μια τρομακτική κατάσταση και να διαμορφώσετε μια στρατηγική αντιμετώπισης.

-Αν υπάρχουν και άλλοι φίλοι σας ή γείτονες που βιώνουν παρόμοια κατάσταση ίσως θα βοηθούσε να βρείτε πιθανά από κοινού λύσεις.

-Αποφεύγετε να έχετε διαρκώς ανοικτούς του δέκτες της τηλεόρασης γιατί οι σκηνές που προβάλλονται είναι πολύ σκληρές και επηρεάζουν τα παιδιά.

Για μετά την πυρκαγιά

Προσπαθήστε όσο είναι δυνατόν να επανέλθει η ζωή σας στους κανονικούς ρυθμούς. Αυτό θα βοηθήσει στην αποκατάσταση του αισθήματος ασφάλειας στο παιδί.

Διαβεβαιώστε το ότι θα είστε εκεί για ό,τι χρειαστεί και ότι θα κάνετε ό,τι μπορείτε για να παραμείνει η οικογένειά σας ασφαλής.

Βοηθήστε το παιδί να αναπτύξει ψυχική ανθεκτικότητα εστιάζοντας στις ικανότητές του και καλώντας το να αναλογιστεί τι έκανε στο παρελθόν που το βοήθησε όταν αισθανόταν φόβο ή μεγάλη αναστάτωση.

Ενισχύστε τις φιλίες του με τα συνομήλικα παιδιά . Αυτό θα το βοηθήσει σημαντικά να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Ακόμη και αν έχει χρειαστεί να αλλάξετε σπίτι λόγω των συνθηκών ή περιοχή διατηρείστε το κύκλο φίλων του παιδιού σας.

Η συνεργασία με τον δάσκαλο θα βοηθήσει. Με τη συζήτηση αλλά και την επεξεργασία της εμπειρίας αυτής μέσα από τις συζητήσεις , τη ζωγραφιά και παιχνίδι, το παιδί θ’ αποφορτιστεί.
Ένας ψυχολόγος θα μπορέσει να σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε το στρες, το πένθος, την οργή και γενικά όλες τις συνέπειες του τραυματικού γεγονότος, αν τα συμπτώματα του παιδιού είναι έντονα.

Αν τα παιδιά έχουν δει στη τηλεόραση τις πυρκαγιές

Αν το παιδί είδε στην τηλεόραση τις πυρκαγιές ειδικά αν αυτή συνέβη κοντά σας, είναι πολύ πιθανό να έχει τρομάξει.
Μιλήστε του για το γεγονός με τρόπο κατανοητό, που να συμβαδίζει με το στάδιο της ανάπτυξής του και την ηλικία του, χωρίς απαραίτητα να υπεισέρχεστε σε λεπτομέρειες.
Ρωτήστε το πώς αισθάνεται και διαβεβαιώστε το ότι είστε ασφαλείς.
Εξηγήστε του πως τέτοιου είδους περιστατικά συμβαίνουν, ευτυχώς όμως δεν είναι συχνά

Αν το παιδί και η οικογένειά σας βιώσατε τη φυσική καταστροφή, καθησυχάστε το και διαβεβαιώστε το πως είστε καλά, έστω και αν υποστήκατε σοβαρές ζημιές. Να ενθαρρύνετε το παιδί να μιλήσει γι’ αυτό που το αναστατώνει, ώστε να εκτονώσει την ανησυχία του.

Μετά από ένα τέτοιο γεγονός, το παιδί μπορεί να μην είναι ικανό να επεξεργαστεί ό,τι συνέβη και να εμφανίσει έντονο άγχος, φοβίες κ.λπ. Αν τα συμπτώματα επιμείνουν, συμβουλευτείτε οπωσδήποτε ειδικό.

Αποτρέψτε τη συνεχή παρακολούθηση ειδήσεων σχετικά με αυτό το θέμα. Αποσπάστε την προσοχή του με πιο ευχάριστες ασχολίες.

Πως να βοηθήσετε τα παιδιά να προσαρμοστούν στην μετεγκατάστασή τους μετά από μια πυργκαγιά.

Πολλοί συνάνθρωποί μας που έχασαν τις κατοικίες τους στην πρωτοφανή αυτή κατάσταση αναγκάζονται να διαχειριστούν τις ιδιαίτερες προκλήσεις διαχείρισης.. Αυτή η κατάσταση μπορεί να επιδεινώσει το στρες που βιώνουν τα παιδιά αλλά και οι οικογένειές τους. Τα παιδιά θα επηρεαστούν περισσότερο από τις αντιδράσεις των γονιών τους και άλλων μελών της οικογένειας, τη διάρκεια της μετεγκατάστασης, το τρόπο αντιμετώπισης και την ικανότητά τους να παραμένουν συνδεδεμένοι με τους φίλους και άλλα οικεία άτομα και δραστηριότητες.

Στο μέτρο του δυνατού οι γονείς καλό θα είναι :

Να διευκολύνουν τα παιδιά να συναντούν τους φίλους τους.

Να φέρουν στο σπίτι που θα εγκατασταθούν έστω προσωρινά, αγαπημένα τους αντικείμενα ή παιχνίδια ώστε το παιδί να νιώσει καλύτερα.

Είναι αναγκαίο να καθιερώσετε άμεσα τις ρουτίνες της καθημερινότητας ώστε το παιδί να γνωρίζει τι να περιμένει . Αυτό του δημιουργεί ασφάλεια.

Δίνετέ τους την ευκαιρία να μοιραζονται τις σκέψεις τους προβληματισμούς και τα συναισθήματά τους.

Να παρατηρείτε πιθανές αλλαγές στη συμπεριοφορά του παιδιού

Να ασχολείστε μαζί τους και να ανταποκρίνεστε στις ανάγκες τους στο μέτρο που μπορείτε.

Τι να κάνετε για τον εαυτό σας

Αφιερώστε χρόνο για τον εαυτό σας, αναγνωρίστε τα συναισθήματά σας και προσπαθήστε να αντιμετωπίσετε τις δικές σας αντιδράσεις στην κατάσταση όσο είναι δυνατόν.

Οργανώστε από κοινού με το σύντροφό σας ένα σχέδιο δράσης για αυτή την δύσκολη περίσταση.

Διατηρήστε την ψυχραιμία σας , ο πανικός δεν βοηθά ούτε δίνει λύσεις .

Η καλή επικοινωνία με το σύντροφό σας αποτελεί πηγή δύναμης και για τους δύο.

Εξασφαλίστε λίγο χρόνο να κάνετε κάτι που σας αρέσει .

Αν έχετε έντονο άγχος κάνετε ασκήσεις χαλάρωσης ή και αναπνοές.

Εάν είστε ανήσυχοι ή αναστατωμένοι, τα παιδιά σας πιθανό να αισθάνονται το ίδιο. Μιλήστε με άλλους ενήλικες όπως οικογένεια, φίλους, κλπ

Είναι σημαντικό να μην μένετε μόνοι σας στους φόβους ή το άγχος σας. Η ανταλλαγή συναισθημάτων με τους άλλους συχνά κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο συνδεδεμένοι και ασφαλείς.

Φροντίστε τη σωματική σας υγεία.

Copy link
Powered by Social Snap