rorlos goniou anaptiksi
Εκτύπωση άρθρου

Πως πρέπει να μιλήσουμε στο παιδί για την κρίση; Ποιο είναι το πιο συχνό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σήμερα και πως πρέπει να το αντιμετωπίσουν οι γονείς; Η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος κα Αλεξάνδρα Καππάτου με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του νέου βιβλίου της «Οι γονείς κάνουν τη διαφορά» μας λύνει μερικές από τις συχνότερες απορίες που απασχολούν τους γονείς.

Πως οι γονείς επηρεάζουν την προσωπικότητα των παιδιών τους; Πρέπει να μην χαλάμε ποτέ χατίρι στα παιδιά; Γιατί είμαστε τόσο υπερπροστατευτικοί οι έλληνες ως γονείς; Γιατί τα παιδιά σήμερα έχουν αγχώδεις διαταραχές; Οι απαντήσεις ακολουθούν…

Του Μάνου Σιγανού 

Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου της ψυχολόγου – παιδοψυχολόγου κας Αλεξάνδρας Καππάτου, «Οι γονείς κάνουν τη διαφορά» από τις εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ, το pathfinder φιλοξενεί μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη στην οποία μας αποκαλύπτει τα μυστικά για να κάνουμε τη… διαφορά στην ανατροφή των παιδιών.

Οι γονείς κάνουν τη διαφορά είναι ο τίτλος του νέου σας βιβλίου. Πόσο σημαντικός είναι τελικά ο ρόλος του γονιού στην ανάπτυξη του παιδιού και πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος αυτός στη μετέπειτα ζωή του;

Ο ρόλος του γονιού είναι καθοριστικός, από τη στιγμή της γέννησης και στη μετέπειτα ανάπτυξη του. Συνίσταται σε 3 βασικούς στόχους, ο πρώτος είναι η διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας του παιδιού του, η προετοιμασία του παιδιού για τη ζωή και η μετάδοση των πολιτιστικών αξιών. Στόχος του κάθε γονιού είναι εξάλλου να δει τα παιδιά του να είναι ψυχικά ισορροπημένα, να μπορούν να σταθούν στα πόδια τους, να είναι ευτυχισμένα στη ζωή του να βάζουν στόχους και να ξέρουν αγωνίζονται. Οι γονείς παίζουν πολύ καθοριστικό ρόλο σε όλη αυτή την πορεία του παιδιού.
Είναι καθοριστικός ο τρόπος προσέγγισης καθώς και η επικοινωνία που αναπτύσσουν με τα παιδιά τους. Η επικοινωνία άλλωστε αποτελεί και την πεμπτουσία της σχέσης μεταξύ παιδιού και γονιού. Επίσης σπουδαίο ρόλο παίζει και το αν και κατά πόσο αυτό ήταν επιθυμητό στη ζωή τους.
Συχνά συζητάμε με φίλους μας για γεγονότα που ίσως μας έχουν σημαδέψει, ή συμπεριφορές των γονιών μας που μας έχουν πληγώσει ή μας έχουν στιγματίσει και που δεν θέλουμε να αναπαράγουμε και εμείς στα παιδιά μας.
Γενικότερα τα βιώματα από τη σχέση με τους γονείς μας και από τη διαπαιδαγώγηση τους μας επηρεάζουν καθοριστικά σε κάθε τομέα της ζωής μας, στη σχέση μας με το άλλο φύλο, στα επαγγελματικά μας, αν θα είμαστε ευτυχισμένοι ή όχι, αν θα είμαστε ισορροπημένοι, αν θα βάζουμε στόχους και να θα γίνουμε πετυχημένοι στη ζωή μας κ.α. Για αυτό και επέλεξα τον τίτλο «Οι γονείς κάνουν τη διαφορά» για το νέο μου βιβλίο για να τονίσω την ύψιστη σημασία του γονεικού ρόλου.

Και με ποιο τρόπο επιτυγχάνεται αυτό πως οι γονείς ακριβώς επηρεάζουν τη ζωή μας και διαμορφώνουν την προσωπικότητα μας;

Πρόκειται για μια διαδικασία αρκετά σύνθετη που κρατάει χρόνια και συντελείται μέσα από τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού καθώς και από την ποιότητα της γονεικής σχέσης. Ξεκινά από τη στιγμή που ένα ζευγάρι αποφασίζει να φέρει στον κόσμο ένα παιδί, αν δηλαδή είναι μια συνειδητή απόφαση, επιθυμία και των δυο, αποτέλεσμα της ανάγκης τους να προσφέρουν την αγάπη τους, αν έχουν γνώση των απαιτήσεων του γονεικού ρόλου κλπ. Η σχέση λοιπόν του ζευγαριού και ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τη γέννησης του παιδιού αποτελεί το πρώτο λιθάρι σε αυτή τη διαδρομή.
Η συνεργασία των δύο γονέων από εκεί και πέρα, η από κοινού αντιμετώπιση του παιδιού τους, οι στόχοι που μπορεί να έχουν, η ενασχόληση και των δύο με το μεγάλωμα του, η επικοινωνία τους μαζί του, η προσπάθεια να του μεταλαμπαδεύσουν στόχους, είναι μερικά πολύ βασικά κομμάτια στην διαπαιδαγώγηση του παιδιού, μαζί με το κυρίαρχο κομμάτι της κάλυψης των βασικών του συναισθηματικών αναγκών για αγάπη , αποδοχή κλπ.
Σε όλη αυτή τη διαδρομή το παιδί έχει στραμμένο το βλέμμα του πάνω μας στο τρόπο που φερόμαστε στο ίδιο αλλά και στη μεταξύ μας σχέση καθώς και στους γύρω. Από τη ποιότητα της γονεικής σχέσης αλλά και τη σχέση που θα αναπτύξει το ίδιο με κάθε γονιό του θα πάρει τα μηνύματα αυτά που θα το επηρεάσουν σημαντικά και καθοριστικά στην αντίληψη που θα διαμορφώσει για τον κόσμο και θα αποτελέσουν οδηγό για τη δημιουργία σχέσεων με τους άλλους. Ο παιδικός ψυχισμός βρίσκεται σε διαρκή ανάπτυξη και η στάση των γονιών απέναντι τους είναι σημαντική.

Όταν οι γονείς παραμελούν το παιδί και δεν ενδιαφέρονται όσο θα έπρεπε τι συνέπειες μπορεί να έχει στην εξέλιξη του παιδιού;

Μπορεί να έχει καθοριστικές συνέπειες στην εξέλιξη του σε κάθε τομέα. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση , η δυσκολία στην επικοινωνία με τους συνομήλικους του, τα προβλήματα συμπεριφοράς , οι αγχώδεις διαταραχές , η κατάθλιψη , η χρήση ουσιών… καιροφυλακτούν. Στο μέλλον ένα παιδί που δεν έχει πάρει αγάπη είναι πολύ δύσκολο και να δώσει αγάπη. Πολλές φορές τα παιδιά αυτά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη σχέση τους με το άλλο φύλο. Οι περισσότεροι γονείς όμως σήμερα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως «πέφτουν» υπερβολικά πάνω στα παιδιά τους.

Αυτό όμως είναι πάντα καλό;

Όχι όταν γίνονται υπερπροστατευτικοί. Οι έλληνες γονείς παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα και με την οικονομική κρίση, έχουν προσανατολισμό στα παιδιά τους, δηλαδή η οικογένεια είναι ακόμη και σήμερα παιδοκεντρική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και πάντα σωστό όταν γίνεται στην υπερβολή του, γιατί συχνά λειτουργεί ως τροχοπέδη στην ανάπτυξη των παιδιών και της προσωπικότητας τους, αλλά και στην αυτονόμηση τους. Έτσι λοιπόν η καλή μας πρόθεση δεν αρκεί για να βοηθήσουμε το παιδί να γίνει ώριμο και αυτόνομο συναισθηματικά ώστε να μπορέσει να σταθεί στη ζωή.
Αυτό που χρειάζεται ένα παιδί στη ζωή είναι να μπορέσουμε να του εξασφαλίσουμε την ελευθερία του αλλά και την εμπιστοσύνη που απαιτείται ώστε να μπορεί να «κινείται» και μόνο του αυτόνομα, ανάλογα με την ηλικία του και τα στάδια της ανάπτυξής τους, αλλά και παράλληλα να γνωρίζει ότι εμείς είμαστε δίπλα του πάντα, χωρίς όμως να είμαστε τόσο καθοδηγητικοί, αλλά περισσότερο υποστηρικτικοί και ενθαρρυντικοί. Παράλληλα να έχουμε ορθάνοιχτα τα αυτιά μας να ακούμε αυτό που χρειάζεται γιατί επικοινωνία δεν είναι, όπως νομίζουν πολλοί γονείς, απλά να μιλάμε στο παιδί, άλλο μιλάω και άλλο επικοινωνώ.
Είναι πολύ σημαντικό επίσης αυτό που λέμε να συνάδει με αυτό που βλέπει το παιδί μας, αφού επηρεάζεται κυρίως από αυτά που βλέπει από τη συμπεριφορά μας καθημερινά. Το παιδί παρατηρεί δηλαδή τη σχέση που έχουμε με το σύντροφό μας, με τους φίλους μας, τον τρόπο που εκφραζόμαστε και από αυτά ως επί το πλείστον επηρεάζεται και διαμορφώνει άποψη για την οικογένεια, αλλά και τον κόσμο γύρω του.
Αρά πρέπει να εφαρμόζουμε και αυτά που του λέμε…
Ακριβώς. Και βέβαια είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τις συναισθηματικές του ανάγκες και να προσπαθούμε να τις καλύψουμε. Επικοινωνώ με το παιδί σημαίνει του δίνω χώρο, χρόνο και ακολουθώ το μοντέλο που το παιδί μου βάζει στην επικοινωνία. Ο στόχος του γονιού και η μεγαλύτερη επιτυχία του είναι να καταφέρει το παιδί να του μιλάει και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του. Εμείς οι γονείς πρέπει να μιλάμε πολύ λιγότερο και περισσότερο να ακούμε το παιδί.
Οι περισσότεροι δεν το κάνουμε αυτό πάνω στην αγωνία μας να του δείξουμε πολλά πράγματα για τη ζωή, τους κινδύνους, τα προβλήματα κτλ και αγνοούμε ότι η γνώση έρχεται μέσω της εμπειρίας, τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία και οι γνώσεις προέρχονται μέσα από τις συζητήσεις μαζί μας, αλλά και από αυτά που βλέπουν από την καθημερινότητα μας, χωρίς πάντα να το αντιλαμβανόμαστε. Αυτό πρέπει να προσέξουμε γιατί από τη δική μας τη συμπεριφορά θα μάθει το παιδί μας και αυτή θα είναι η βάση για την ανάπτυξη του.

Για να επανέλθω σε αυτό που συζητούσαμε πριν γιατί θεωρείτε ότι είναι τόσο υπερπροστατευτικοί οι έλληνες γονείς ;

Νομίζω ότι είναι χαρακτηριστικό της μεσογειακής νοοτροπίας. Όπως σας είπα η ελληνική οικογένεια είναι παιδοκεντρική και ο γονιός συχνά βάζει τον εαυτό του πολύ πίσω. Αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό γιατί ναι μεν το παιδί αποτελεί προτεραιότητα όμως δεν πρέπει να βάζει τόσο πίσω τον εαυτό του γιατί όταν δεν κάνουμε τίποτα για τον εαυτό μας ή παραμελούμε τη σχέση μας με το σύντροφό μας όλα αυτά αναπόφευκτα επηρεάζουν και τη σχέση μας με το παιδί.
Είναι παγίδα να «κολλάμε» στα παιδιά μας γιατί μάταια περιμένουμε μέσα από τη σχέση μας με αυτά να εισπράξουμε όσα θα έπρεπε να εισπράτταμε από τη συζυγική σχέση με επακόλουθο να νιώθουμε δυσαρεστημένοι από τη ζωή μας και αυτή η δυσαρέσκεια έχει αντίκτυπο και στο παιδί. Επίσης τα παιδιά μας νιώθουν ότι μας κουβαλάνε και όταν επιθυμήσουν να ανοίξουν τα φτερά της ανεξαρτησίας τους εμείς συχνά νιώθουμε ότι δεν υπάρχει πλέον σκοπός στη ζωή μας . Καταλαβαίνετε πως το εισπράττει αυτό το παιδί μας. ….

Είναι σωστό να μην χαλάμε ποτέ χατίρι στα παιδιά;

Πάντα στα παιδιά πρέπει να υπάρχει κάποια οριοθέτηση γιατί αυτή τα βοηθάει να νιώσουν ασφάλεια.. Εξάλλου το να μην χαλάμε ποτέ χατίρι συνεπάγεται και υπερβολικές παροχές που σήμερα μάλιστα δεν είναι και εφικτές. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από όρια, ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά και συγκριμένο πρόγραμμα που πρέπει να ακολουθούν και που διαμορφώνεται από τους γονείς στο φαγητό, τον ύπνο, τις συνήθειες τους κτλ, διότι αυτή η τελετουργία είναι η πηγή της ασφάλειας τους, θέλουν να ξέρουν τι θα γίνει. Όσο πιο σταθεροί λοιπόν είμαστε στις βασικές ανάγκες του παιδιού τόσο περισσότερο τα βοηθάμε. Ο γονιός δηλαδή δεν πρέπει να είναι υπερβολικά ενδοτικός, αλλά ούτε και απορριπτικός ή αυταρχικός. Πρέπει να βρει το μέτρο, και σε κάποιες περιπτώσεις ιδίως μικρών παιδιών να είναι ευέλικτος.
Αναλογιστείτε ένα παιδί 2 ή 3 χρόνων που σας ζητά επίμονα κάτι, όταν προσπαθήσετε να του αρνηθείτε θα αντιδράσει , θα αρχίσει πιθανότατα να κλαίει, να επιμένει ή να φωνάζει και εκεί γίνεται ένας αγώνας υπεροχής με τον γονιό.Τότε καλείστε διαχειριστείτε την αντίδρασή του -αλλά και τις ενοχές σας ίσως- όταν το παιδί σας στενοχωριέται και κλαίει. Αυτή είναι η παγίδα. Ή θα υποχωρήσετε για να ηρεμήσει, όπως συχνά συμβαίνει με αποτέλεσμα την επόμενη φορά να αντιδρά έχοντας τη βεβαιότητα ότι τα όρια παραβιάζονται ή θα πρέπει να βρείτε άλλο τρόπο να το πείσετε. Σε ένα μεγάλο βαθμό αν στρέψετε το ενδιαφέρον του παιδιού κάπου άλλου, σε κάποια άλλη δραστηριότητα όταν ξεκινά να αντιδρά θα ξεχαστεί από αυτό που ζητάει.
Σε άλλες περιπτώσεις καλείστε να αντέξετε την αντίδραση του χωρίς να υποκύψετε ή να απομακρυνθείτε από εκεί που βρίσκεται ώστε να μην έχει θεατές λέγοντάς του μόλις ηρεμήσει να μιλήσετε κλπ. Πάντα όμως πρέπει να δείχνετε πολύ σίγουροί για την απάντηση σας δηλαδή το ναι ή το όχι που λέτε στο παιδί.

Ποια είναι τα πιο συχνά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έλληνες γονείς στην ανατροφή των παιδιών ;

Θα σας έλεγα ότι σε γενικές γραμμές τα παιδιά μικρών ηλικιών αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τον ύπνο τους -αυτό είναι αρκετά συχνό- στη συμπεριφορά τους (λ.χ. πείσμα ή απαιτητικότητα), στο φαγητό (δηλαδή ανορεξία), στις συνήθειες τουαλέτας (πχ. Ενούρηση), στις σχέσεις του με τα άλλα παιδιά κά. Όλα αυτά αφορούν κυρίως τις προσχολικές ηλικίες. Έπειτα, στις σχολικές ηλικίες, παρατηρούνται δυσκολίες στη συμπεριφορά, στη σχέση με τους συνομηλίκους, στην επικοινωνία με τους γονείς, μαθησιακές δυσκολίες κ.α. Πλέον όμως αυτό πουσυναντάμε πολύ συχνά στα παιδιά είναι το άγχος. Τα παιδιά (σχολικής και προσχολικής ηλικίας) εκδηλώνουν ολοένα και συχνότερα αγχώδεις διαταραχές ή ακόμη και κατάθλιψη. Προβλήματα δηλαδή στα οποία το μυαλό των γονιών δεν θα πήγαινε πριν από μερικά χρόνια.

Δηλαδή το πιο συχνό πρόβλημα των παιδιών σήμερα είναι το άγχος;

Ναι σήμερα νομίζω ότι οι αγχώδεις εκδηλώσεις είναι το νούμερο ένα πρόβλημα των παιδιών. Τις περισσότερες φορές μάλιστα πίσω από διάφορα προβλήματα όπως λ.χ. στον ύπνο, στη συμπεριφορά , στις σχέσεις με τους γονείς ή το σχολείο, κρύβεται το άγχος. Ιδιαίτερα τα δύο τελευταία χρόνια και ακόμη περισσότερο τον τελευταίο χρόνο οι αγχώδεις εκδηλώσεις έχουν αυξηθεί πάρα πολύ στα παιδιά και είναι ο πιο συχνός λόγος για τον οποίο οι γονείς επισκέπτονται εμάς τους ειδικούς.

Αυτό που το αποδίδετε;

Έχει να κάνει με πολλές παραμέτρους, αλλά πιστεύω ότι έχει σχέση με την επικοινωνία που έχουμε με το παιδί. Τα τελευταία χρόνια οι γονείς είχαμε μπει σε μια επώδυνη διαδικασία να εξασφαλίσουμε όσο το δυνατό περισσότερα υλικά αγαθά και είχαμε απομακρυνθεί από την καθημερινότητα του παιδιού. Απουσίαζε η επικοινωνία και ενώ μπορεί να προσφέραμε πολλά στο παιδί, ουσιαστικά δεν είχαμε το χρόνο να ασχοληθούμε μαζί του, να παίξουμε ή να επικοινωνήσουμε μια και δεν υπήρχε ο χρόνος ή και η διάθεση ώστε να να καλύψουμε επαρκώς τις συναισθηματικές του ανάγκες.
Ταυτόχρονα υπήρχε και το καθημερινό άγχος το δικό μας, το οποίο μεταφέραμε στο σπίτι. Και τώρα με την κρίση υπάρχει και πάλι άγχος για διαφορετικούς βέβαια λόγους αυτή τη φορά που πάλι άθελά μας, με τη στάση μας, μεταφέρουμε στο παιδί. Τα οικονομικά τους προβλήματα , η ανεργία, η υποαπασχόληση, τα χρέη επηρεάζουν πολύ τους γονείς που δεν είναι διαθέσιμοι να ασχοληθούν με τα παιδιά τους. Καλούνται να λύσουν το πρόβλημα της επιβίωσης.
Ο σημερινός γονιός διακατέχεται από άγχος και ανασφάλεια. Για τους λόγους αυτούς βλέπουμε σήμερα όλο και πιο συχνά τις αγχώδεις διαταραχές στα παιδιά. Πολλοί γονείς -συχνά άνεργος ο ένας ή και οι δύο- με επισκέπτονται για προβλήματα που παρουσιάζουν τα παιδιά τους και διαπιστώνω την αγωνία που τους διακατέχει προκειμένου να τα πείσουν ότι όλα είναι καλά, όμως τα παιδιά το αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει πρόβλημα.

Τι μπορεί να κάνει όμως ο γονιός που βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση;

Μπορούμε ανάλογα με την ηλικία του παιδιού να το ενημερώσουμε για κάποια πράγματα έχοντας πάντα στο πίσω μέρος της σκέψης μας την φάση ανάπτυξης που διανύει στο και τις δυνατότητες του να καταλάβει. Αυτό που είναι σημαντικό όμως πολύ είναι η δική μας η διάθεση. Όσες δυσκολίες και να έχουμε η ενασχόληση μαζί τους είναι από τους καθοριστικούς παράγοντες που θα βοηθήσει στη σχέση ασφάλειας που θέλουμε να οικοδομήσουμε. Το παιδί πρέπει να ξέρει ότι αντιμετωπίζουμε κάποια προβλήματα, αλλά να γνωρίζει παράλληλα ότι όλη οικογένεια είναι ενωμένη σαν γροθιά, απέναντι σε αυτά.Με αυτόν τον τρόπο μόνο μπορούμε να του δώσουμε μια θετική προοπτική.
Θεωρώ ότι όλα αυτά είναι σημαντικά να τα γνωρίζουμε γιατί είμαστε μια χώρα που βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όχι μόνο οικονομικά, αλλά πλέον και ψυχικά, από εδώ και πέρα λοιπόν θα μας απασχολούν δυστυχώς όλο και περισσότερο τα ψυχικά τραύματα και οι ψυχικές «αναταράξεις». Νομίζω ότι αυτό έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται έντονα.

Υπάρχει σωστός και λάθος τρόπος στην ανατροφή των παιδιών ή μήπως τελικά αρκεί να ακολουθεί ο γονιός το ένστικτό του χωρίς να φοβάται αν κάνει κάτι λάθος;

Θεωρώ ότι είναι σωστό να ακολουθούμε το ένστικτό μας και νομίζω ότι και οι περισσότεροι γονείς τελικά αυτό κάνουν ωστόσο δεν είναι αρκετό. Ο γονιός παράλληλα πρέπει να είναι συνειδητοποιημένος στο τι θέλει να προσφέρει στο παιδί του, να είναι σταθερός στην συμπεριφορά του και δεκτικός όσον αφορά στην επικοινωνία, στη συνεννόηση και τη συνεργασία με το παιδί. Λάθη όλοι κάνουμε δεν υπάρχει κάτι γύρω μας τέλειο ούτε εμείς είμαστε τέλειοι , είναι όμως θετικό να εντοπίζουμε τα λάθη μας και να είμαστε πρόθυμοι να τα αλλάξουμε.

pathfinder 

Copy link
Powered by Social Snap